Page 2954

( صفحه ٥٨ ) کابل ( شماره چهارم و پنجم ) دیوان اشعار سردار عباس خان همه از حکم عالیه و نصایح مفیده مملو است گاهی در عالم اخلاقیات قدم گذارده و از فواید صدق ، شجاعت و وطن پرستی و امثال آن سخن میراند زمانی حکایات و تماثیل خیالی را جهت اثبات مطلب منظوم ساخته شیرینی ونفاست کلام را دو بالا می سازد ، هنگامی دم از نرمی و مروت زده شرایط سلوک و مدارا را با دوستان مراعات می کند وقتی در میدان منازعهٔ فرنگ خود را شیر معرکه و هنر بر میدان مبارزه قرار داده و چنین می گوید : - مرا با مسلمان سر جنگ نیست که از کینه در سینه ام زنگ نیست مسلمان بسختی کند گر عتاب بعجز و بنرمیش گویم جواب مرا هر چه بغض وعنادست وکین بکفر و فرنگست از بهر دین به پیش تو از پشهٔ کمترم به رزم فرنگی چو شیر نرم سردار عباس خان در حیات تجارب عدیده اندوخته و گفتار ایشان چون همه از روی حقیقت و بی آلایش است برای خواننده اثرات خوبی فراهم مینماید . شاعر مذکور جهت تقسیم کارها وترتیب امور باچه سلاست وروانی نظریهٔ خود را آشکار میسازد چو داری بسر عقل و هوش و تمیز مکن صرف بیهوده عمر عزیز نباید عبث بگذرد روزگار بکن روز را منقسم بهر کار چو آغوش رحمت کشاید شفق به عجز و تضرع بر و پیش حق که حق مر ترا از عدم آفرید بتو کرد احسان و لطف مزید چودانی که کار تو آخر به اوست تو او را مقدم بخود گیر دوست گهی محفل از قیل و قال کتاب گهی واقف از دخل و خرج حساب گهی با فقیران شوریده حال گهی صحبت و مجلس عم و خال گهی با محبان صاحب هنر گهی از ستمدیدگان با خبر گهی گوش بر ساز سارنگ و چنگ گهی واقف از تیغ و توپ و تفنگ گهی دلبر سیمبر در کنار گهی سوی صحرا ز بهر شکار در مذمت کم اصل و اینکه مردمان وضیع بتربیت اصیل نمیگردند ابیاتی چند تحریر داشته و حکایتی بر سبیل تمثیل جهت اثبات مطلب منظوم ساخته است . زمینی که اصلش بود شوره زار رمد آش از فیض لطف بهار نشانی اگر شاخ از سنبلش فشانی ز انواع تخم گلش اگر جای بذرش کنی زر فشان شود زحمت و تخم ضایع در آن ارسطو اگر یار دهقان شود محالست کز شوره ریحان شود ٣٥٨