Page 2916

( صفحه ٢٤ ) کابل ( شماره ) چهارم و پنجم این صفت ممیزه را باید سجیه آن شخص قرار دهیم مثل اینکه مخلوقات مذکوره فوق را با اوصاف متصفه متذکره بالا از هم دیگر جدا میکنیم . « چیزیکه تکامل يك قوم را در تاریخ تعین مینماید نه ذکا بلکه سجیه میباشد . . . . . . تاثیر نفوذیکه سجیه درحیات اقوام وملل دارد بسیار بزرگ است و در مقابل آن تاثیریکه ذکا دارد بسیار ضعیف میباشد » رومائیهائیکه در دوره انقراض روما زندگی میکردند به نسبت نیا کان شان که در ادوار مجد و عظمت عمر بسر میبردند دارای ذکای تیز ومقتدری بودند ولی چیزیکه این قوم نداشت و در اثر فقدان آن عزم ، ثبات ، متانت غیر قابل مقاومت خود را از دست دادند ولیاقتی که برای وصول بيك نصب العین خود را فدا کنند و بقوانین مملکت رعایت کامله داشته مفاخر نیا کان خود را احیا نمایند ازان ها فقدان سجیه بوده است . زیرا بدرجه همین سجیه است امروز یکعده معدود اقوام باسجيه بيك كتله زیادی از بشریت که یکقسمت آن ها از جنبه ذکا با اقوام مذکور مساوی و يك مقدار زیاد دیگر ایشان از پهلوی ذوق بدایع و تعمق افکار فلسفی بلندتر از آنها میباشند حکمرانی میکنند بالاخره میتوان گفت که جماعات ، مذاهب ، کشورنه بقوه ذ کا بلکه به نیروی سحر انگیز سجیه بنا می شوند . » ( ١ ) بلی قراریکه از مطالعه تاریخ فهمیده میشود در همان آوانیکه امپراطوری رومای غربی رو به انحطاط میرفت و قدم بقدم بسوی انقراض نزديك میشد افرادیکه دران مملکت زنده گانی داشته وارث وجانشین همان مامورین مدبر وعساکر نیرومند وامپراطورهای قوی الاراده بودند به مراتب ذکی تر عالم تر، تجربه دار تر از نیا کان خود بودند ولی از همان فضیلت معنوی که آن را سجیه میگویند عاری گردیده ، اهمال کاری در وظیفه عدم فدا کاری در راه اوامر حکومت و نداشتن اطاعت و محبت به قانون مملکت جزء اخلاق اجتماعی آنها شده بود گویا فقدان سجیه اولاً نصب العین واحد را از ملت روم ربود سپس همان امپراطوری بزرگ که به ربع کره خاك حاکمیت داشت از طرف يك مشت مردم معدود بخاک مالیده شده برباد گردید . تا اینجا بحث ما در اطراف ماهیت سجیه و اهمیت آن بوده نشان دادیم که سجیه چیست و چه اهمیت دارد ؟ و چون در سطور اولیه این مبحث گفتیم سجیه صفت بارزه وعلامه مميزه يك شخص است که آن شخص را از افراد دیگری امتیاز میدهد لهذا امکان دارد بعضی ها در تفریق سجیه از مزاج ، طبیعت (خوی) ، عادت به اشتباه بیافتند این است که در ذیل بصورت مقایسه و رفع اشتباه محتمل الحدوث علیحده علیحده دران زمینه بحث کرده میشود : ( ١ ) صفحه ٥٦ روح الاقوام مؤلفه دكتور گوست و لوبون ترجمه دكتور عبدالله جودت چاپ استانبول . ٥٣٣١