Page 2845

( صفحه ۷۱ ) ادبستان قندهار ( سال ششم ) «سعدی» از اخلاقیون بزرگ مشرق که کلامش روان پیکر اخلاقی جامعۀ بشر شمرده میشود، با این فلسفه خاضع است، وی کسانی را که این عاطفه ندارند، آدمی هم نمی شمارد (۱) براستی که شالودۀ اجتماع انسانها هم بر همین احساس نیکو و عاطفۀ پسندیده استوار است! سردار مهر دل خان درین زمینه از قریحۀ ابتکار و تخیل پر ابداع خویش، کار گرفته، در ضمن يك حکایۀ مختصر، آن را خوب آفتابی میکند: شنیدم یکی مرد یارای و هوش همی گفت در بزم با شمع دوش که ای روشن از نور تو بزم ها ترا در ته پا ست ظلمت چرا؟ چو شمع این سخن را ز دانا شنید از بن طعنه اش نیش بر دل رسید زبانی ز شعله بر آورد و گفت بمعنی چنین گوهر راز سفت چو از نور من انجمن روشن است چه غم گر مرا در بظلمت تن است؟ خوشم هر نفس گر مرا سر رود: که از شعله ام بزم روشن شود! سراپا همی سوزم از بهر آن که کلفت شود محو از دیگران نه از سایۀ خویش دارم خبر نه بیمی مرا باشد از قطع سر تو هم کن طلب چون من ای پاك كيش پلی راحت دیگران رنج خویش ز شمعی بیا «مشرفی» یاد گیر درین بزم این نکتۀ دلپذیر دوستداری وطن، میگویند که دوستداری بوطن، و بوم و زادنیا کان و پرور شگاه روز هائی فرخنده طفلی و صباوت از غرائز طبیعی انسانهاست در ادبیات مشرق و مخصوصاً پارسی، حدیث جانسوز «غربت» مضمونی است، که در گفتار تمام گویندگان، به کثرت موجود است، گاهی ادباء در حرمان فراق وطن، ناله های جانکاه و روح گدازی سروده اند؛ مشرقی ما چون يك افغان حقیقی است، و افغانها وطن خود را از جان هم دوست تر دارند، بنابران این ما جرای جانسوز دلگداز (حب وطن) را در يك مثنوی (پروانه و شمع) بطرز حکایه با دلچسبی خیلی زیاد سروده است: (۲) شنیدم که پروانه با شمع گفت که ای روشن از نور تو انجمن من از عشق او سوختم عاشقم تو خود راز بهر که سوزی چومن؟ تو معشوقی و سوختن عار تست نباشد ترا کار با سوختن (۱) تو کز زحمت دیگران بی غمی! نشاید که نامت نهند آدمی (۲) گاهی عرفاء وطن را عبارت از مقام معنوی و روحانی انسان میدانند، ووقتی هم ادباء همین وطن خاکی را میستایند، ولی حب وطن بطوریکه اکنون به مفهوم مغربی ها آمیخته با سیا ست هاست مقصود ادباء نیست، زیرا بجای ائتلاف، تجز او تفرقۀ کتله های بشر را نتیجه داده است! ۲۷۱