{"book":"adl0986","page":2845,"text":"( صفحه ۷۱ )\nادبستان قندهار\n( سال ششم )\n\n«سعدی» از اخلاقیون بزرگ مشرق که کلامش روان پیکر اخلاقی جامعۀ بشر شمرده میشود،\nبا این فلسفه خاضع است، وی کسانی را که این عاطفه ندارند، آدمی هم نمی شمارد (۱) براستی\nکه شالودۀ اجتماع انسانها هم بر همین احساس نیکو و عاطفۀ پسندیده استوار است!\nسردار مهر دل خان درین زمینه از قریحۀ ابتکار و تخیل پر ابداع خویش، کار گرفته،\nدر ضمن يك حکایۀ مختصر، آن را خوب آفتابی میکند:\n\nشنیدم یکی مرد یارای و هوش\nهمی گفت در بزم با شمع دوش\nکه ای روشن از نور تو بزم ها\nترا در ته پا ست ظلمت چرا؟\nچو شمع این سخن را ز دانا شنید\nاز بن طعنه اش نیش بر دل رسید\nزبانی ز شعله بر آورد و گفت\nبمعنی چنین گوهر راز سفت\nچو از نور من انجمن روشن است\nچه غم گر مرا در بظلمت تن است؟\nخوشم هر نفس گر مرا سر رود:\nکه از شعله ام بزم روشن شود!\nسراپا همی سوزم از بهر آن\nکه کلفت شود محو از دیگران\nنه از سایۀ خویش دارم خبر\nنه بیمی مرا باشد از قطع سر\nتو هم کن طلب چون من ای پاك كيش\nپلی راحت دیگران رنج خویش\nز شمعی بیا «مشرفی» یاد گیر\nدرین بزم این نکتۀ دلپذیر\n\nدوستداری وطن، میگویند که دوستداری بوطن، و بوم و زادنیا کان و پرور شگاه روز هائی فرخنده\nطفلی و صباوت از غرائز طبیعی انسانهاست در ادبیات مشرق و مخصوصاً پارسی، حدیث جانسوز\n«غربت» مضمونی است، که در گفتار تمام گویندگان، به کثرت موجود است، گاهی ادباء\nدر حرمان فراق وطن، ناله های جانکاه و روح گدازی سروده اند؛ مشرقی ما چون يك افغان\nحقیقی است، و افغانها وطن خود را از جان هم دوست تر دارند، بنابران این ما جرای جانسوز\nدلگداز (حب وطن) را در يك مثنوی (پروانه و شمع) بطرز حکایه با دلچسبی خیلی زیاد\nسروده است: (۲)\n\nشنیدم که پروانه با شمع گفت\nکه ای روشن از نور تو انجمن\nمن از عشق او سوختم عاشقم\nتو خود راز بهر که سوزی چومن؟\nتو معشوقی و سوختن عار تست\nنباشد ترا کار با سوختن\n\n(۱) تو کز زحمت دیگران بی غمی!\nنشاید که نامت نهند آدمی\n(۲) گاهی عرفاء وطن را عبارت از مقام معنوی و روحانی انسان میدانند، ووقتی هم ادباء\nهمین وطن خاکی را میستایند، ولی حب وطن بطوریکه اکنون به مفهوم مغربی ها آمیخته با سیا ست\nهاست مقصود ادباء نیست، زیرا بجای ائتلاف، تجز او تفرقۀ کتله های بشر را نتیجه داده است!\n\n۲۷۱","chars":1916,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0986/02845.jpg","first_page":1,"last_page":3124,"title":"Kābul : ʻilmī, adabī, ijtimāʻī, tārīkhī کابل : علمى، ادبى، اجتماعى، تاريخى","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0986/2845","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0986/canvas/2845","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0986/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0986_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}