Page 2844

( صفحه ۷۰ ) کابل ( شمارۀ سوم ) گر گنهکارم من ای دانای حال ؟ تو مرا مگذار با من از کرم خوردۀ برمن مگیرای نکته دان نا امیدی از توام باشد محال لطف از تو ، جرم شاید از عدم گر خطائی رفته در شرح و بیان « مهر دل » این شرح مولانا تمام کی توانی کرد ، باقی و السلام این ابیات را ما از مثنوی مشرقی با کمال اختصار چیدیم ، و همدرینجا بتقريظ حصۀ تصوف کلام این سخنور متصوف را خاتمه می دهیم ، و می رویم تا حصص دیگر سخنانش را زیر نقد و کاوش بگیریم ؟ (۲) نصائح و مواعظ اشعار اخلاقی : قسمت دوم اشعار مشرقی . طوری که پیشتر گفته ایم ، همان اشعار حکمت آمیز ، و درسهای قیمت دار اخلاقی است ، که حضرت مشرقی دران همچون یکنفر ادیب اخلاقی ، و آموزگار دانا امور اخلاق اجتماعی و فردی را شرح کرده ، ومواعظ دلچسپ و مفیدی را برشتۀ نظم کشیده است : شعر اخلاقی بهترین و مهمترین اقسام ادب شمرده میشود ، بزرگترین ادبای السنۀ زندۀ دنیا از کهنه ونو ، همان ادبائی است که به مسلك اخلاق گرائیده ، و چیزی نگاشته و مانده اند ؟ در شعر پارسی طنطنه جلال وعلو مقام حضرت سعدی ، ومولوی بلخی ، وعطار و ابن يمين و سنائی ( رح ) از همین رهگذر باثبات میرسد ؟ در حقیقت اخلاق اس اساس ديانت وعر فان است ، بنابران تمام ادبای معروف یا گمنام را کما بیش گفتاری درین زمینه هست ، مخصوصاً شاعری عرفانی و صوفی گری را اشعار اخلاقی بمنزله روان شمرده میشود ؛ سردار مهر دل خان . چون در حقیقت از جمله گویندگان متصوف وعر فان خواه بشمار است ، لاجرم بطور طبیعی اشعار اخلاقی و ومواعظ وحكم را نیز می سراید ، که ما بطور نمونه اخگری چند را از کانون اخلاقیاتش در پائین اقتباس میکنیم : راحت دیگران : دسته از دانایان قایل اند ، که سعادت انسان به نيك بختی دیگران وابسته است! انسان را اگر حظی از حیات و زندگانی است همانا در جستجوی سعادت اجتماع است ، یکنفر بخودی خود کمتر روی سعادت را می بیند . این عقیده اجتماعی ، دسته از اجتماعيون اخلاقی راست ، که سعادت خویش را در سعادت دیگران میدانند : ۲۷۰