Page 2839

( صفحه ٦٥ ) ادبستان قندهار ( سال ششم ) از حدیث النفس در خود شو خموش نغمه جانسوز ما را دار گوش ! ذات مطلق را اگر نتوان بیان برتر از نام و برون بود از نشان ذات لیکن فارغ از قید صفات بل شئونات صفاتش عين ذات غیب اما برتر از اطلاق غیب از یقین و از گمان و شك وريب بود مستغنى ز ما و از توئی بی نیاز از گرد اطوار دوئی تا کهان شد موج زن بحر قدم امتیاز علم شد پیدا ز هم بعد ازان چون موج دیگر سر کشید عالم ارواح زو آمد پدید جنبش دیگر ازان کرد انتقال تا که برزخ شد بدین معنا مثال گشت اعیان با هزاران رنگ ولون جلوه گر از پرده در صحرای کون ذره را از مهر آمد امتیاز ساز آئین دوئی گردید ساز (۱) جسم ظاهر شد بچندین لون و رنگ تا بدین منزل که کرد آخر درنگ چون بدور آخر آمد آدمی پی خبر از راه بزم محرمی آنچنان رخش دوئی را تندراند تا بچندین دوره دور از اصل ماند (۲) گرنگردد باز سوی اصل خویش تا ابد ماند جدا از وصل خویش نی که آغاز حکایت میکند زین جدائی ها شکایت میکند برای اینکه قارئین محترم را نمونه خوبی ، این مثنوی نشان بدهیم ، ابیات ذیل را از صفحات مختلفه آن اقتباس میکنیم . از دیدن این ابیات روان ، وسلاست بیان ، وطراوت طبع گوهر بار مشرقی ، خوانندگان عزیز می توانند ، قوت طبع و روشنی قریحه شاعر را قیاس نموده ، وناله های سوز ناکی که مشرقی از سینه اندوهگین خود کشیده ، و از مقامات بلند عرفانی وتصوف نغمه سرائی کرده است ، بگوش هوش بشنوند . ومقام بلند ادبی این ادیب شیوا و شاعر زبر دست وطن را نيك بشناسند : ( توجیه دوم ) یا بودتی انکه پیش از کاف و نون (۱) بود چون اعیان نهان اندر بطون نه ز هستی بود ایشان را خبر نه ز اصل و ، زخود شانرا خبر جملگی با اصل خود بودند وصل فرق ، شان در میان فرع و اصل بود اندر فرع واصل یکدگر چون شجر در دانه ، دانه در شجر (۱) عالم « وحدت » اصل است ، و جهان دوئی بنظر عرفاء فتنه گاهی است جانکاه ! ازین رو انسان همواره بشوق وصول آن مرکز اصل ، می تپد ، عارفی راست . شوری شده از خواب عدم دیده کشودیم دیدیم که باقی است شب فتنه غنودیم (۲) دور اول به فتح دال ، و ثانی بضم آن است ! بر وفق صنعت تجنیس : (۳) درین ابیات مسئله مهم وحدت و کثرت خوب روشن شده است ! ٢٦٢