Page 2567

( صفحه ٢٩ ) سخندان فارس ( سال ششم ) دولت شاه در تذکره خود می نویسد که اشعار مناظره درانعهد رواج داشته . استاد مناظره زمین و آسمان ، شب و روز ، نیزه و کمان و غیره را خوب برشته نظم کشیده و هر يك از سی تا چهل و پنجاه بیت میباشد . بعدها این طریقه مدتی متروك ماند ، تا آنکه شیخ سعدی مناظره رایت و پرده را برشته نظم در کشید که در گلستان مذکور است . اسدی طوسی در ٤٦٥ هـ یعنی ٤ سال پس از شاگرد خود وفات کرد ، اکنون پاره از اشعار او را می نگاریم تا سبك شعر و وزن بحور و بالاخره زبان آن عهد برهمگنان معلوم گردد : - مناظره نیزه و کمان هم سلاحی را دگر زخمی است اندر کارزار زخم سخت آن دان کز و گردد عدو را کار، زار ليك آن کوهم بجای خویش و زخم آورد دور رمح قوس است آلت جنگ آوران کین گذار هر دو را روزی جدال افتاد باهم در سخن این بر آن آورد حجت ، آن بدین کرد افتخار رمح گفت از تو که قومی فضل من برتر از انکه تو چو پشت عاشقی من چون قد دلبر ، نگار قوس گفت ار چون قدیاری تو چبود کز مثال من چنان کابروی یارم گر توئی چون قد یار رمح گفتا بد عصای موسی مرسل چو من آنکه شد مار و برآورد از سر دشمن دمار قوس گفتا بدعصای موسی آری چون توليك آنعصاهم شبه من شد چون بر اعدا گشت مار رمح دیگر ره به تندی گفت تو کوته قدی مردم کوتاہ معجب باشد و نا بردبار قوس گفتا بسکه گفتی یافه اکنون يك بيك پاسخ از من بشنو و عقلت بانعظم بر کار هم بقوت ژند ، پیلم هم هیبت شرزه شیر هم به پیچش تند بادم هم بسوزش تفته نار برجهان ژاله چونا وك تير من بارد غمام از هوا قوس قزح چون من پدید آرد بهار جز بصحرا بر نیائی تو بکار آنجا که جنگ هم بصحرا بر بکار آیم من و هم در حصار شاخ میوه در خزان چون من کروخم گاه بر ماه گردون از مهی چون من شود وقتی نزار صاحبت را در سفر توشه نانی داد تو از هوا من آورم مرغان و صید مرغزار رمح کاین بشنید عاجز گشت و عذر آورد گفت راست گفتی این نباختی (۱) مگر از شهریار تا مور میر اجل والا منوچهر اصل ملك تاج شاهان و شجاع دولت و فخر تبار شش بیت دیگر راجع بمدح نیز ازین قصیده است . از گرشاسب نامه اوست و گویا تصویری در برابر تصویر شاگرد خود کشید : (۱) نیاموختی ٢٩