Page 2554

( صفحه ١٦ ) ديل شماره اول و دوم ) نظم را ازو آغاز میکنند لیکن کس نمی نویسد که دیوان او را دیده است یا خیر بنده در بعضی از بلاد ایران سفر کرده و با دانشمندان آنجا صحبت نموده هر کرا دیدم بجز از چند قصیده معمولی چیزی از استاد سراغ نداد حال آنکه بعضی ازان قصائد را نیز سخن فهان از حکیم قطران میدانند بعضی ادعا دارند که پاره از قصائد رودکی در دست آنهاست که در دست دیگری نیست. بی شبهه در طبع استاد قوه ارتجال نسبت بدیگر شعرا از متقدمین و معاصرین بیشتر بوده . گویند ۱۳ هزار شعر ازو یادگار بوده و کلیله دمنه را نظم کرده . اما میتوان گفت که اگر اشعار او همه از همین قبیل است بجای ۱۳ هزار ۱۳ يك هم اندك است . در وجه تخلص استاد به رودکی بعضی گویند وطن او موضع رودك بوده از علاقه بخارا و بعضی گویند رود و بربط و قانون خوب می نواخت و بدین جهت رودکی تخلص یافت . رودکی کور مادرزاد بوده لکن در آوازه خوانی و موسیقی مهارتی بسزا داشت . گوئی قوه بصارتش از راه چشم برگردید و باطبع او همنوا شده برعده نظمش برافزود . شعر استاد هم اوای موسیقی و موسیقی او همنوای شعر گردید و به وسیله این در کارش بجائی رسید که اسماعیل سامانی او را برتبه ندیمی خویش رساند : رودکی در ٣٠٤ ترك حيات گفت . (١) نوبتی امیر اسماعیل از بخارا به هرات آمد و بعلق در انجا مدتی قیام ورزید. رجال دربار از طول سفر ملول آمده و استاد را که در خلوت و انجمن مصاحب پادشاه بود وادار نمودند تا بتدبیری امیر را مائل برفتن بخارا سازد . شبا هنگام (۲) پادشاه به تقریبی از بخارا و آب و هوای آن ذکری بمیان آورد . رود کی موقع یافته بر بط را ساز کرد و سرود : - (۱) تاریخ ادبیات ایران وفات او را (۳۲۹) می نویسد (۲) تذکره دولتشاه بجای شب - روزی - نوشته