Page 2227

(٥١) شماره (دهم) سال دوم منتخبات نفیسه از مسلمانان شرقاً وغرباً وجنوباً وشمالا گوش فرا داشته منتظر و چشم براه است که از کدام قطعه از قطعات ارض واز کدام بقعه از بقاع زمین حکیمی و مجددي ظهور خواهد نمود تا آنکه اصلاح عقول ونفوس مسلمانان را نماید و فساد های طاری شده را رفع سازد و دوباره ایشان را بدان تربیت حسنه آلهیه تربیت کند شاید بسبب آن تربیت حسنه باز بحالت مسرت بخش خود رجوع کنند و من چون بیقین میدانم که حق مطلق این دیانت صدقه و شریعت حقه را زائل نخواهد کرد بیش از دیگران منتظر آنم که بر حکمت حکیمی و تدبیر خبيري عقول ونفوس مسلمانان بزودترین وقتی منور ومقوم گردد ازینجهت همیشه خواهشمند آنم که مقالات ورسا ئلیکه درین روزها از قلم مسلمانان بظهور می رسد مطالعه کنم و بر خیالات نویسندگان آنها احاطه نمایم شاید در بین مطالعات خود با فکار عالیه حکیمی پی برم که موجب حسن تربیت و صلاح و فلاح مسلمانان بوده باشد تا آنکه بقدر توانائی خویش مساعد افکار عالیۀ او بوده باشم و در اصلاح قوم خود یار و انباز آن گردم و درین عالم بحث و تفتیش از افکار مسلمانان شنیدم که شخصی از ایشان در حالت کبر سن و كثرت تجربات سیاحت ممالك فرنگ را نموده و پس از کد و جهد بجهت اصلاح مسلمانان تفسیری بر قرآن نوشته است بخود گفتم اينك همان که میخوا ستی و چنانچه عادت سامعين امور جدیده است خیال خود را در جولان آورده تصورات گو ناگون در حق آن مفسر و آن تفسیر نمودم و گمان کردم که این مفسر بعد از همۀ این تفاسیر کثیره ایکه محد ثین وفقها ومتكلمين وحكماء وصوفيه ادبا ونحويين وز ناد قه چون ابن را و ندی وامثال آن نوشته البته داد سخن را داده و کشف حقیقت را نموده به نکتۀ مقصود رسیده باشد چون که بر افکار شرقین وغر بین هر دو پی برده است و اندیشه نمودم که این مفسر از برای اصلاح قوم خویش حقیقت ماهیت دین را چنانچه حکمت اقتضا می کند در مقدمه تفسیر خود بیان نموده و لزوم دین را در عالم انسانی ببراهین عقلیه اثبات کرده و قاعده کلیۀ خرد پسندي از برای فرق در میانه دین حق و دین باطل در نهاده است و پنداشتم که این مفسر بلاشك تا ثير هر يك ازاد یان سالفه و لاحقه را در مدنیت و هیئت اجتماعیه و آثارهی واحدی از آنها را ۹۸۷