Page 16

صفحه ( ۹ ) سال اول ـ مجلۀ کابل شماره ( اول ) وقصاید با طراوت متنبی است که مناظر زیبای تمدن عباسیان در پیش چشم جولان میکند ، همچنین از خلال کلمات ایلیادای هومیروس ( شاعر مشهور اساطیری یونان ) است که میتولوژی های ( اساطیر ) خیال آلود یونان با روح پر نزاکت خود تبسم مینماید و از آثار ولتر ( شاعر وفيلسوف فرانسه ) است که روح فسرده و مخنوق اهالی عصر استبداد فرانسه میتراود ، و كذا از اشعار و آثار بوجود آمدهٔ هر زمان و هر محیط است که کیفیات اجتماعی ، سیاسی ، اصول معیشت وزندگانی آن قوم و آن محیط بخوبی معلوم و ادراك میشود . زیرا : در هر زمان و بهر محيط ، ادبیات در زیر تأثیر و نفوذ جامعه بوده حسب الاقتضاى محيط و وقت رونق تازه بخود گرفته است . اقوام وملل حیه که بر نفوس و اذهان ملل و اقوام دیگر تسلط کردن میخواهند ، بتوسط ادبیات است ، که میتوانند ، اخلاق ، مدنیت حتى ديانت خودرا در افكار و روحانيت آنها تزریق میکنند . اگر حقیقت این قضیه را معلوم کردن بخواهیم ، مجبور میشویم ، که اوراق تاریخ استعمار آنها را زیر مطالعه قرار بدهیم ، تا کیفیت نفوذ و استیلای آنها ظاهر کردد مثلاً اگر نفوذ ، رسوخ وتمكن دين مقدس اسلام را در شرق وایران زیر مطالعه بگیریم ، می بینیم ، که عامل مهم آن بهترین نمونه ادبيات عرب قرآن شریف است که تمامی فصحای عرب ببلاغتش اعتراف کردند وهم چنين در غرب شیوع دين مسيح (ع) است ، كه آن نیز بواسطه ادبيات لاتین ترویج و تعمیم یافت ( اعنی ترجمۀ انجيل بلسان لاتين ) زیرا که این هر دو زبان در عصر خود دارای جنبه های مهم علمی وفنی بوده از مهمترین لسانهای سرمایه دار زمان خود محسوب می شد . وهكذا ازحيث سرمایه وذخائر علمی لسان عرب بود که مسلمانان بنا بر عطش شدید ومحبت سوز اينكه دربارۀ علم وفن داشتند ، به تحصیل این لسان کوشیدند، تا آنکه رفته رفته بواسطهٔ