Page image — the source of record
Machine transcription
( ۲ )
مجله کابل
شماره ( دوم ) سال دوم
و خصایص هر يك را جداگانه تحدید نموده ، بلکه پیش ازینهم این دو طریقه بیان گشته و کتب عدیده در هر دو موضوع تالیف یافته که برخی ازان مؤلفات نمونه جاویدیست در عالم علم و ادب و از انجمه است کتاب العظما مؤلفه پلوتارك و تاریخ هیرو دوت که نخستین از فاخرترین تحف تاریخ فنی و دومین از نفیس ترین ظرایف تاریخ علمی بشمار میرود .
ولی امور مخصوصه باین دو طریقه منحصر بسرحد این دو مؤلفه جاوید نیست زیرا وسعت بحث انسان در عصر حاضر در اطراف خصایص فن و تعدد مدارس و تباین صور و اشکال بسی برقوه و جمال طریقه فنی افزوده همچنانکه تقدم علوم درینعصر در کثرت دقت بطريقه علمی کوشیده است .
طریقه فنیه ) طریقه ایست که هدف آن بواعث و علل محرکه داخلی و دوافعی است که در ماورای ظواهر جا دارد . پس اینطریقه در بحث از حقایق بطریق قیاس و تاثر منحصر است و همه اینحقایق را در اسلوبی بلیغ و ترتیبی مستحسن یکی پی دیگری مرتب ساخته تصویر می کشد .
اما طريقة علميه ) طریقه ایست که بواعث و علل را از ظواهر یکه مطرح بحث واقع میشوند جستجو مینماید پس هر آنچه را سبب معقول و نتیجه حقیقی میداند استخراج کرده و با ملاحظات دقیقی در عبارت منطقي و قالبي خالی از حسن و جمال میریزد لہذا این اسلوب اگر چه واضح و مرتب باشد ساده و بسیط است .
میتوان فهمید از همین جهته است که مؤرخ فنی در غالب احوال از بیان وقایع بترتیب زمان کناره جسته و به بیان معنی و مبنای وقایع و حوادث مبهمه اکتفا میورزد ، و یا حوادثی را که در نفس خود مؤرخ و یا مجرای تاریخ تاثیری بزرگ داشته باشد با سلوبی تقریر میکند که مظهر احساسات مؤرخ باشد . بالعكس مؤرخ علمی از ذکر تاثرات وقائع و حوادثیکه در نفس خودش پیدا شده پهلو تهی مینماید و تمام همتش مصروف است باینکه وقایع و حوادث را روی میز تشریح و تدقیق منطقي گذاشته و اصل حادثه را از سایر وجوه تحلیل و تفحص نموده و بعدها اخذ نتیجه از مباحث مطلوبه نماید . پس مبرهن شد که تالیفات مؤرخ فنی متضمن تاثراتیست که از تاریخ در نفس او پیدا شده ، و وظیفه این مؤرخ همین است که تاثرات باطنیه خود را در سایه
۱۲۳
Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting. How this was measured.