{"book":"adl0986","page":1119,"text":"( ۲ )\nمجله کابل\nشماره ( دوم ) سال دوم\n\nو خصایص هر يك را جداگانه تحدید نموده ، بلکه پیش ازینهم این دو طریقه بیان گشته و کتب عدیده در هر دو موضوع تالیف یافته که برخی ازان مؤلفات نمونه جاویدیست در عالم علم و ادب و از انجمه است کتاب العظما مؤلفه پلوتارك و تاریخ هیرو دوت که نخستین از فاخرترین تحف تاریخ فنی و دومین از نفیس ترین ظرایف تاریخ علمی بشمار میرود .\nولی امور مخصوصه باین دو طریقه منحصر بسرحد این دو مؤلفه جاوید نیست زیرا وسعت بحث انسان در عصر حاضر در اطراف خصایص فن و تعدد مدارس و تباین صور و اشکال بسی برقوه و جمال طریقه فنی افزوده همچنانکه تقدم علوم درینعصر در کثرت دقت بطريقه علمی کوشیده است .\nطریقه فنیه ) طریقه ایست که هدف آن بواعث و علل محرکه داخلی و دوافعی است که در ماورای ظواهر جا دارد . پس اینطریقه در بحث از حقایق بطریق قیاس و تاثر منحصر است و همه اینحقایق را در اسلوبی بلیغ و ترتیبی مستحسن یکی پی دیگری مرتب ساخته تصویر می کشد .\nاما طريقة علميه ) طریقه ایست که بواعث و علل را از ظواهر یکه مطرح بحث واقع میشوند جستجو مینماید پس هر آنچه را سبب معقول و نتیجه حقیقی میداند استخراج کرده و با ملاحظات دقیقی در عبارت منطقي و قالبي خالی از حسن و جمال میریزد لہذا این اسلوب اگر چه واضح و مرتب باشد ساده و بسیط است .\nمیتوان فهمید از همین جهته است که مؤرخ فنی در غالب احوال از بیان وقایع بترتیب زمان کناره جسته و به بیان معنی و مبنای وقایع و حوادث مبهمه اکتفا میورزد ، و یا حوادثی را که در نفس خود مؤرخ و یا مجرای تاریخ تاثیری بزرگ داشته باشد با سلوبی تقریر میکند که مظهر احساسات مؤرخ باشد . بالعكس مؤرخ علمی از ذکر تاثرات وقائع و حوادثیکه در نفس خودش پیدا شده پهلو تهی مینماید و تمام همتش مصروف است باینکه وقایع و حوادث را روی میز تشریح و تدقیق منطقي گذاشته و اصل حادثه را از سایر وجوه تحلیل و تفحص نموده و بعدها اخذ نتیجه از مباحث مطلوبه نماید . پس مبرهن شد که تالیفات مؤرخ فنی متضمن تاثراتیست که از تاریخ در نفس او پیدا شده ، و وظیفه این مؤرخ همین است که تاثرات باطنیه خود را در سایه\n\n۱۲۳","chars":1797,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0986/01119.jpg","first_page":1,"last_page":3124,"title":"Kābul : ʻilmī, adabī, ijtimāʻī, tārīkhī کابل : علمى، ادبى، اجتماعى، تاريخى","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0986/1119","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0986/canvas/1119","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0986/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0986_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}