Page 641

(۸۸) رب النوع شراب و انگور نقش میباشد. «دیونیزوس» در خاک‌های آریانا شهرت و عمومیت زیاد داشت. داستان‌های پیش از اسکندر او را فاتح شرق دانسته و مخصوصاً در کوه پایه‌های آریانا خاطرات او را بیشتر نسبت مید هند بعضی‌ها حتی به این خیال اند که «دیونیزوس» اصلا (دیونیسۀ) یعنی رب النوع شهر «نیسۀ» یا بگرام فعلی بوده (۱) بهر حال اصلیت ارباب النواع میتولوژی یونانی موضوعی است جداگانه که اینجا بدان کاری نداریم و فقط نام و نشان و دخالت آنها را در حیات اجتماعی آریانا در دو قرن اول ق م مطالعه میکنیم «دیونیزوس» در شمال و جنوب هندوکش در «کاپیسا» و «نگاراهارا» (ننگرهار) و باختر و بدخشان و سغدیان معروف و از خود پیروانی داشت. «تره‌ور» شهرت زیاد او را دیده و اظهار میکند: «احتمال دارد که کدام رب النوع محلی که اسم او را نمی شناسیم و صورت پرستش او با دیونیزوس یکجا شده و او را اینقدر معروف ساخته باشد صورت او در قاب نقره ئی بدخشان نقش است «اگاتو کلس» او را حامی خود انتخاب کرده و بشکل جوانی که تاجی از شاخۀ سبز تاك به دور سرداشت در روی سکه و صورت پلنگی را در پشت سکۀ خود بضرب رسانیده بود. دو صد سال بعد «اپولونیوس دوتیان» Apollonius de Tyane در علاقۀ بارو یا میزا در روی کوهی معبد «دیونیزوس» را دیده و قراریکه شرح میدهد اطراف معبد را در ختانی گرفته بود که خود دیونیزوس غرس کرده و شاخ‌های تاك و عشقه پیچان به آنها بالا شده بود. در زیر شاخسار درختان مجسمۀ رب النوع را از سنگ سفید به شکل جوان هندی ساخته بودند.» (۲) تعین کوه و محل معبد «دیونیزوس» در جنوب هندوکش تحقیقات بیشتر میخواهد اینجا به استناد معلومات فوق و شواهدی که از حفریات بگرام پیدا شده (۱) مدام «تیله لوك» درین زمینه پیشنهادات مبسوط و مدللی دارد که از انجمله یکی همین است. (۲) ترجمه از روی خلاصۀ انطالوی کتاب «صنعت یونان و باختری» تالیف تره ور C. Trever