Page 398

فصل هشتم ۱۴۱ میباشند لهذا پسرها و اخلافم باید روز و شب بجهت آسودگی و خوشی و رفاهیت رعایای خود ساعی باشند اگر اهالی مملکت متمول باشند مملکت متمول است اگر رعایا آسوده باشند دولت آسوده است اگر رعایا با علم و عاقل باشند اشخاص سیاسی دان و وزراء سلطنت که سفینه دولت را براه می برند چون از خود رعایا منتخب میشوند و نماینده خیالات مردم میباشند شایسته تر خواهند بود لهذا تربیت رعایای ما در زمان آتیه مطلب بسیار معتنابی میباشد در زمان آتیه هم افغانستان ابداً نمی تواند کاملاً صحیحاً ترقی نماید مگر آنکه زنهای آنهم تربیت بشوند چون اطفال اولین سبق ابتدائی خود را از مادرها می آموزند و مطالب و عقایدی هم که در زمان طفولیت کسب میشود اثر آن مادام العمر در عادات و طبایع آنها می ماند و ریشه های خاطر آنها را از تربیتی که بعد ها بنمایند محکمتر فرامیگیرند و بجهت همین تدبیر عاقلانه بوده است که پیغمبر ما امر فرموده است زنها که در هیچ صورت بدون اذن و اجازه شوهر های خود از خانه بیرون نمیروند باید بجهت این مطلب یعنی تحصیل مجاز باشند که از خانه بیرون بروند اگر عموم مردم و عیالهای آنها و عموم زنها تربیت شده باشند اشخاص سیاسی دانی که مردم از بین خودشان منتخب می نمایند یقینا تعقل آنها بتر و عملشان زیادتر و مصلحتها یشان مفیدترست و بهتر میتوانند کارهای نظمیه دولتی را اجرا نمایند چرا که دولت تربیت شده متمدنه برای مردمان غیر متمدن مناسب نمی باشد و براین اشخاص وحشی غیر متمدن فقط با قوانین شدید سخت و قوه نظامی میتوان حکمرانی کرد و همچنین دول غیر متمدنه وحشی بجهت ملل با علم و متمدن بکلی نامناسب میباشند نتیجه اینگونه اوضاع غیر مناسب آن که سر پادشاه باد خواهد رفت چنانچه در انگلستان بجهت شارل اول اتفاق افتاد و ازین مطلب حکایت شیرینی بخاطرم میرسد که در اینجا تمثالاً برای توضیح بیانات خود مذکور میدارم دولت باید از همان قسم اشخاص باشند که رعایای آن میباشد در یک دولتی منجمی بپادشاه اطلاع داد که در فلان تاریخ باران زیادی خواهد آمد و هرکس آب آن بارانرا بیاشامید عقل آن زایل و دیوانه میشود پس پادشاه بنوکرهای خود امر کرد چند حوض آب را بجهت استعمال خودش و وزراء او بپوشند تا آب دیوانگی با آن آب خوب قدیم مخلوط نگردد بعد از ان که باران آمد رعایا که حوضهای آب نداشتند لابد شدند که آب رودخانه و نهرها را خورده دفع عطش نمایند و ثمره اش این شد