Page 376

فصل هفتم ۱۱۹ نمی تواند از خیال این امر خودداری نماید که بهر جهت امید و توقع هست که بعد پادشاه پادشاهان عالم یعنی خداوند قادر مطلق افغانستان سلطنت قوی و پایدار خواهد شد چنانچه در فرمایشات حضرت پیغمبر عربی آن پیغمبر یکه ریگستان عرب را بزرگترین سلطنت های دنیا ساخت و کلمات آن بزرگوار بهترین وصایائی است که از او باقی مانده است این عبارت که مناسب حال مملکت من است مندرج میباشد که فرموده است اذا اراد الله شیا هیا اسبابه حمد میکنم خداوند را که اسباب تفقد و ترقی آتیه افغانستان هر روزه در تزايد است شک نیست که افغانستان مملکتی است که دولتی قوی معروفی خواهد شد یا بکلی از صفحه روزگار محو خواهد گردید اما این حالت ثانوی در صورتی واقع خواهد شد که آن مملکت سخت حکمرانی امیر نامجرب ضعیفی در آید آن وقت این مملکت تجزیه خواهد گردید و اسم دولت افغانستان هم بکلی از میان خواهد رفت بجهت توضیح مقصود خود و برای اینکه مطلب را روشن تر گفته باشم باید اظهار بدارم که امکان ندارد افغانستان هرگز حالت ثالثی پیدا نماید و این امر بکلی خارج از عقل است که اگر افغانستان بحکومتهای کوچک جزئی و ضعیف منقسم گردد بتواند بصورت سلطنت باقی باشد چراکه اگر افغانستان این قدر قوت و دانش نداشته باشد که خود را بدون مدد خارجی از تخطیات دول همسایه محافظت نماید آنرا یکی یا دیگری از خطی کنندگان بمالک خود یقیناً و حتماً ملحق خواهد نمود دولت روس یا دولت انگلیس میتواند بچنگ تمام این مملکت را بتهنائی متصرف گردند مثلا دولت انگلستان نمی تواند بگذارد که دولت روس تمام افغانستان را تصرف نماید زیرا که آن وقت دولت انگلستان نمیتواند هندوستان را داشته باشد بدون اینکه دچار مخاطرات و اشکالات عدیده بشود و همچنین دولت روس نمیتواند آرام بنشیند که دولت انگلیس تمام افغانستان را متملک شود جز اینکه خودش هم قسمتی از این یغما ببرد و اگر افغانستان از خوشبختی تحت حکمرانی حکمران زیرک و غیور و قوی دور اندیشی بوده باشد دلیلی ندارد که دولت خیلی قویی نشود زیرا که وسعت خاک و جمعیت آن مملکت مساوی با بعضی از دولهای معظم میباشد و هر گاه از طرف دیگر بدست امیری مثل امیر بخارا یا بعضی از حکمرانهای هندوستان بیفتد حکمران آن باختیار خود انرا بوسیله