Page 375

فصل هشتم ۱۱۸ تدبیرات امور داخله و ترقیاتی که باید در ادارات و محاکمات متعدده بعمل بیاید سبب باشد چون اکثر این مطالب در فصول قبل مشرحاً بیان شده است از مطالعه کنندگان کتاب خود چون اتنگرار اکثر مطالبی که در باب ترقی و رفاهیت مملکت میباشند ناگزیرم خواهشمندم عفو بفرمایند مطالب مذکور را باید من بباب المقدمه ذکر نمایم تا واضح سازم که اکثر ادارات مذکوره فوق و اسباب ترقی و تدابیر داخله مملکت بهم بسیار دیگر پیوسته است یعنی ترقی هر یک ازینها منوط بترقی دائمی دیگری میباشد قسم دیگر در باب پولتیک خارجه افغانستان و روابط سیاسی او با دول همسایه گان و حالات آتیه افغانستان میباشد قسم اول در باب پولتیک و امورات داخله میباشد بخیال شخصی که مطالب را بنظر دقت نمی بیند گمان میکند شاید افغانستان بهمان حالتی که سر الفرد لایل وزیر امور خارجه هندوستان که در زمان جنگ افغانستان بماموریت پولتیکی بکابل رفته بود در منظومه معروفه خود بزبان انگلیسی مناسب حال امیر افغانستان بیان داشته و منظومه فارسی آن اینست افغان چه داند بین دو سنگست ز آسیا کاخر در ان میانه شود همچو توتیا آن هر دو سنگ دولت روس ست و انگلیس کز آب روز کار بگردند دائما آیا یکی ازین دو بقانون نظم و عدل دارد اساس سلطنت خویش را بپا گویا نوشته است بزرگی ز انگلیس با عدل و لطف خوش بکشائید ملکها لیکن بر انگلیس کند روس سخره گوید که دست ماست بعالم جهان کشا چنگال ما که هست بصورت حریر پوش چنگال آهنی ست بمعنی جگر ربا گاهی لمیده ایم بی وقت هیچو میش کاهی جهیده ایم بدشمن چو اژدها امروز روز دولت اسلامیان همه باشند صرف بتلاشی و فتنا آید ندای مرگ و خرابی مملکت از هر طرف بکوش خرد روز و شب مرا با خود کنم خیال منم واپسین امیر یا بعد من شود دگری نیز پادشا ولی اگر حالت اهل مملکت را در زمانی که من بتخت سلطنت جلوس نمودم بنظر آورید و ترقی حیرت انگیزی که در این مدت قلیل نموده است ملاحظه نمائید شخص نمیتواند