Page 86

﴿۲۷﴾ مطابق مقتضای عصر ومیراث اجداد ورواج مردم قندهار به اسب سواری وشکار وهد ف زنی بسیار عادت داشت اما متاسفاً مؤرخان درین باره اندك حرف میزنند تنها یکجا گو یند : در سفر سال ۱۲۱۰ هـ ق بصوب پنجاب وقتی که اعلیحضرت زمانشاه از گذرگاه اتك عبور کرد و بسرزمین حسن ابدال ونواحی رهتاس نزول اجلال فرمود آنجا چند روز را بسیـــر وشکار بسر برد (۱) . وچون طول ایام سلطنت زمانشاه بجنگ ومحاربه وسفر های طولانی سپری شد این صفت از خواص طبیعی وذاتی او محسوس میشد . چنانچه ا علیحضرت احمد شاه وتیمور شاه نیز عادتی داشتند كه يك اسب لجام وزین کرده در اوقات سفر همواره بدهن خیمۀ ایشان بنوبت ایستاده میبود و در اوقات نزول اجلال بدار السلطنه همچنان از جملۀ اسپان خاصه وقتاًفوقتاً بدهن دو ات سرا اسب وشاطر وشخص دور باش (۲) ساعت بساعت حاضر خدمت شده و با لنوبت تبدیل میشدند اعلیحضرت اولاد تیمورشاه درانی بعین عادات پدران خویش این عادت شجاعانه داشتند که داشتن سلاح و شمشیر و تفنگ وحاضر بودن اسب خاصه در حضور ایشان از همه چیزها مقدم وضرور بود . فصل سیزدهم عدالت زمانشاه اعلیحضرت زمانشاه چنانکه در فصل دارالقضاة ودارالعدالت تشریح کرده ایم درمحکماات قرآنی واساسات دینی خیلی پابند بود ودرهر گذر محتسبان مقرر کرده بود و بسفچیان را حکم اکید فرموده بود که هر گز اهل هنود را بسواری اسپ نگذارند که در گردو نواح شهرها گردش کنند تا مبادا نظر بعنادی که دارند باهل اسلام اذیت بر سانند واگر احیاناً سوار میشوند اسپ سواری آنها باید زین نداشته باشد وهکذا سوار هند وعاری ازسلاح و شمشیر باشد . واهل هنود هیچگاه لباس ووضعیت هندولی خودرا نمیتوانند تغییردهند واین چیزها ازباعث انتظام اهالی بود که مبادا بکدام حادثه وغداوت دچار شوند . نویسندۀ تاریخ حسین شاهی واحمدی می نویسد : اعلیحضرت زمانشاه اصلاً پادشاه نهایتاً منصف ـ رحمدلـ متواضع ـ رقیق القلب ـ خداشناس وخوش خلق بود لیکن اقوام سفاك وجاهل افغان ـ اوزبك وقزلباش ومغل حوصلۀ اورا نہایت تنگ ساخته بودند ودر اشتعال طبع شهنشاه موصوف سرکشان مذکور هیچ يك لمحه را خالی نمی گذاشتند لہذا اعلیحضرت زما نشاه برای امنیت مملکت مجبوراً شمشیر سیاست در کف گرفته برای قطع گردن گردن های غرور سرکشان افغان ـ اوزيك قزلباشـ هزاره (۳) بایاحد قانون جدید سیاسی (۱) سطر اول ص (۵۰) سراج التواریخ مستند بقول صاحب تاریخ احمدی مستنسخ تاریخ حسین شاهی. (۲) اصطلاح دورباش در ختم کتاب زیر همین عنوان مسطور است . (۳) هر دو مؤرخ هندی نژاد وهمچنان صاحب تاریخ افاغنه سد طهو رالحسن موسوی مجددی عین مطلب نگاشته اند اما با وصفی که بحقیقت می نگارند ولی از روی وطنيت از گردن کشان وخائنان کشور هند حرف نمی زنند و مردم مغل وسکهان لاهور و پنجاب و طایفۀ شیعه مذهب کشمیر نیز اعلیحضرت زمانشاه را بستوه آورده بودند.