Page 85

(٢٦) فصل دوازدهم عادت و چهرہ و وضعیت زمانشاه زمانشاه بقرار شهادت تاریخ حسین شاهی که نویسندهٔ مذکور اثر خود را تا ماه شعبان سال ۱۲۱٢ ھ ق مصادف بسال ششم سلطنت شهریار مبرور ادامه داده است گوید (۱) : اعلیحضرت زمانشاه عمرش درین سال بمرحله سی رسیده ریش او تماماً سیاه و مدور است . تا این وقت چهار فرزند هوشمند دارد (٢). در کتاب پښتنود تاریخ مسطور است (٣) : زمانشاه خیلی بهادر و تنومند و عادتی داشت که همیشه براسپ سوار میبود هیچ لشکر کشی در عهد سلطنت او بدون اشتراک خودش صورت نگرفته و شخصاً تمام محاربات را آغاز و انجام کرده است ، یعنی در تمام معاذات بحیث قائد اعظم اشتراک داشته و در عقل و فراست او با آنکه در حال جوانی بود هیچ خامی و بی تجربگی بنظر نمیرسید و با وصفی که بعضی قبایل بوسیله تحریک وزیرا و سردار رحمت اللہ خان بظهور آمد ولی بازهم در دل طایفه افغان نسبت بسایر اولاد اعلیحضرت تیمورشاه روانی مهر او بیشتر و منزلت او گرامی تر است اعلیحضرت زمانشاه جوان تنومند و لباس مجلل سلطنتی در بر میکرد و بر تارک خود سه تاج سلطانی بر سرمیزد. مؤرخان مذکورو مؤلف تاریخ سلطانی و سراج التواریخ در جنگ عقبه شهزاده سلطان محمود برادرش گویند کلاه مکلل و مرصعی را که با چهار تاج از زمرد و الماس ترتیب یافته بود از سر برداشت و کلاه عادی بر سر کرده و در آغاز جنگ گفت : هل من ناصر ينصرنى (آیا یاری دهنده ای است که یاری دهده را این سخن رانده آغاز بجنگ کرد. ولی چهار جیقه ندارد زیرا شهنشاه موصوف از روز اول سلطنت باین دلیل كه يك جيقه از احمدشاه وجیفه دوم از تیمورشاه وجیفه سوم از خودش یعنی سه جیقه سلطانی در اطرف کلاه مرتب از زمرد و الماس بر سر می نهاد . در فوتوی قلمی که از زمان سلطنت او میراث مانده و از دربار شهنشاه زمان تمثیل میکند عین مطلب معلوم میشود . در اطراف کلاه تماماً جواهر دوخته شده است و هکذا در گردن شاه باصول سلاطین بزرگ قدیم جواهر بسیار قیمت دار الماس و زمرد و علاوتاً کوه نور وفخراح بی نظیر نیز در بازوی اعلیحضرت بسته میبود و اگر در فوتوی صفحة مقابل نيك دقیق شویم مطالب بدست می آید (٤) . زمانشاه نظر بعادات سلحشوری و کشور ستانی (۱) صاحب تاریخ احمدی وافاغنه نیز مطالب متعلق را ازین اثر اقتباس و نگارش او را تائید کرده اند. نبشته سراج التواریخ از تاریخ احمدی اقتباس شده است. (٢) نامهای فرزندان زمانشاه قبلا نگارش یافته است. (٣) ص ١٦٨ د پښتنو تاریخ اثر قاضی عطاءاللہ خان مستند به کتب تواریخ انگلیسی مذکور شخصی بود که در راه نهضت آزادی پښتونسنان از دست جور وظلم در پاکستان در محبس سیاسی آن مملکت بشهادت رسید. (٤) در اصل تصویر قلمی که نگارنده ملاحظه کرده ام نسبت ورق زینکو گراف شده خیلی مرغوب و روشن است و بلحاظیکه طرز کلاه وجیقه ها خوبتر معلوم باشد بنده بدست خود عیناً مطابق اصل رسم کرده در پشت کتاب درج نموده ام .