Page 97

شعر العجم حصہ چہارم ۹۲ به نسبت گهرم، داده بودی از کف خویش | تراز جود زیانی چنین ہزار افتاد چو رو شدم ز گفت چرخم از ہوا بر بود | به گرمی که زبانم به زینہار افتاد یکی مقابل خورشید داشت آئینه ام | بدید کز عرقش موج بر عذار افتاد ازین نشاط مگر دست آسماں لرزید که باز در کف خاقان کامگار افتاد (۲) تشبیه مرکب عموماً لطیف می باشد - مراد از مرکب آن حالتی است که از اجتماع و یکجا شدن چند چیزی پیدا میشود و بتوسط تشبیہ ادا کرده شود مثلاً ؎ کان مثار النقع فوق رؤسنا واسیافنا لیل تھاوی کواکبه یعنی گردی که در میدان محاربه بر می خیزد و بمیان آن تیغها میدرخشد، اینطور معلوم میگردد ، که در شب ستار ها بر ہمدیگر می افتند - درین شعر مقصود از بیان کردن چیز ہائے علیحده علیحده نیست ، بلکه یک حالت مجموعی را ادا کردن مطلوب است که اجزائے آن این میباشد (۱) گردی که روی فضا را فرا گرفته است (۲) در میان آن بودن تیغها (۳) تیغ بازی و درخشندگی آن (۴) بی ترتیبی و اختلاف جہاتی