Page 90

شعر العجم حصه چهارم ۸۵ نخستین زیاده موثر و لطیف است ۔ ضرورت تشبیه واستعارات و اثرات آن (۱) در اکثری از مواقع آن وسعت و قوتی که در کلام بواسطه تشبیه و استعاره پیدا می شود ، از دیگر چیزی حصول آن ممکن نیست ، مثلاً اگر این مضمون را که در فلان محل نهایت زیاده اشخاص موجود بودند ، اینطور ادا کرده شود ، که "در آن محل جنگل انسان ها بود" پس قوة کلام کسب ازدیاد می کند چون در نیموضوع مقصد از بیان نمودن کثرت نفری است ، بواسطه تشبیه دادن آن با جنگل خیال کثرت آن بوجوه متعدد بیشتر زیادت و وسعت را اختیار می کند ، زیرا که در زمین جنگل قوة نامیه بیشتر می باشد ، لهذا در آن درخت و گیاه و بته و کاه و دیگر روئیدنی ها باهم دیگر نزدیک نزدیک می رویند و بهمراه آن سلسلهٔ نشو و نمائی آن همیشه یکسان قائم می ماند و این قاعده عمومی است ، هر آن چیزیکه در کدام مقامی بکثرت موجود شود ، قدر و قیمت آن کمتر می باشد ، و از همین جاست ، که در جنگل چندان قدر و اهمیت درخت و گیاه نمی باشد ، در امثال مذکوره تمام این