Page 82

شعر العجم حصہ چہارم ۷۷ (۲) سوختن و بریان شدن و دود برخاستن و هر آن چیز را که درین زمینه طبعیتش خواسته ثابت کرده است ، (۳) موقع بزرگ بی اعتدالی تخیل در استعارات و تشبیهات است ، تا جائیکه استعار ہا و تشبهات لطیف و قریب الماخذ و با اصلیت خویش مناسبت و موافقتی را بهم میرساند ، در شاعری نیز حسن و لطافتی را بوجود می آورد ، بمجردیکه برائے تخیل موقع بی اعتدالی دست می دهد، پس وی دور از مطلب و خارج از موضوع استعارات و تشبیهات فرضی را تولید میکند و باز بران دیگر بنیاد ہا را قائم کرده میرود مثلاً مرزا بیدل میگوید سه تبسمیکه ؟ بخون بهار تیغ کشید که خنده برلب گل نیم بسمل افتاده است خیال اصلی این قدر بوده که تبسم معشوق با حالت گل نیم شگفته زیاده خوشنماست ، این مضمون را اینطور ادا کرده که تبسم قاتلی است ، که جهت خون ریزی بهار تیغ خون ریزی خود را از نیام کشیده و ضربت او بر گل افتاد است و از آن ضرب خنده گل نیم بسمل شده مانده است بی اعتدالی که درین تخیل میباشد ، بواسطه استعارات است ، خون بہار، تبسم تیغ ، بسمل شدن خنده گل ، تماماً