Page 77

شعر العجم حصه چهارم ۷۲ بقدما ، بیشتر است ، مگر جای تاسف می باشد که بالکل رائگان صرف کرده شده است ، شاعری میگوید ے گوش ها را آشیان مرغ آتش خواره کرد برق عالم سوز یعنی شعله غوغائے من برائے فهماندن این شعر امور آتی را باید ذہن نشین نمود (۱) مرغ آتش خواره پرنده ایست که خوراکش آتش است (۲) از آنجا که در آه و فریاد گرمی باشد ، لہذا آه و فریاد را به شعلۂ تشبیہہ می دهند ۔ (۳) مرغ آتش خواره ، بجای آشیانه میگیرد ۔ که در آنجا آتش باشد ، شاعر می گوید ، که در ناله من آنقدر گرمی است که در گوش ها رسیده آنجا آتش را بوجود می آورد ، بنابرین مرغ آتش خواره در گوش های مردم اندر ، برائے خویش آشیانه ساخته است ، که در آنجا غذای آتش برایش میسر شود ۔ علی الاکثر نکتہ آفرینی ہائے متاخرین از همین قبیل است ، و علتش این است ، که استعمال قوت تخیل بی موقع بکار انداخته شده است ، اگرچہ تمیز بی اعتدالی قوت تخیل را مذاق سلیم کرده میتواند ، تاہم چوں تنہا حواله آن بمذاق سلیم ہم کافی نیست ، لہذا تا جائیکہ