Page 76

شعرالعجم حصہ چهارم ۷۱ شاعری موجود است، مثلاً یک میدان بزرگ شاعری اظهار جذبات انسانی است، حالانکہ انواع جذبات نیز بسیار اند، مثلاً محبت، عداوت، غیظ، غضب، حیرت، استعجاب رنج، غم باز درین بین هر واحد این اقسام، مشتملبر انواع متعدد است، مثلاً محبت پدر و پسر، محبت برادر به برادر محبت مادر و بچہ، محبت زن و شوی، محبت وطن، بدست فردوسی تمام این مواقع آمده است و در هر موقع وی از تخیل کار گرفته است : چنانچہ وی در هر مقامی کہ اظهار هر جذبه را کہ نموده است، از عمل و اثر تخیل آن را موثر و جانگداز نموده است، تفصیلات این سخنها در آتی خواهند آمد ۔ بے اعتدالی تخیل بد قسمتی شعر بیشتر ازین نیست که بے محل تخیل در آن استعمال کرده شود طوریکه در طبعیات قوۀ طبع حکمائے یونانی بے کار رفته است، و تا امروز پیروان آنها بصورت کج بحثی پیرو همان ابحاث فضول ہیولا و سورت بوده یک عقدۀ کائنات را نتوانسته اند، که حل نمایند، عیناً همان طور حالت شعرائے متاخرین شده است که قوۀ تخیل آنها نسبت