Page 350

۳۴۵ شعر العجم حصہ چهارم مرتبہ عین تقلید آنها بلند از درجہ اجتهاد است زیرا که در عرب هیچیک مثنوی بسیطی تا بامروز بر سبک شاعرانہ وجود ندارد و بالعکس در ایران هزار ها مثنوی های درجۀ اعلی مشاهده میگردد ۔ اولین موجد ” مثنوی “ نیز معین و معلوم شده نمی تواند لکن اگر رودکی را آدم شعر گوی تسلیم کرده شود پس می بایست که موجد مثنوی نیز او را بگوئیم زیرا که ما قبل از او ما هیچک نشان و سراغ مثنوی را کرده نمی توانیم رودکی بفرمایش نصر بن احمد سامانی ترجمۀ کلیله و دمنه را در مثنوی کرد و مشهور است که چهل هزار روپیه انعام باو داده شد ۔ این مثنوی امروز وجود ندارد لکن اسدی طوسی در لغت خویش اکثر بہ اشعاً آن را بقسم سند نقل نموده است و این لغت فعلاً در پیش نظر ما است و ما ازان بہ نقل نمودن چند شعرش می پردازیم تا ناظرین از خواندن اندازۀ مثنوی آن دورۀ اولیه را نمایند ؎ گفت با خرگوش ، خانہ خان من خیز و خاشاکت ازو بیرون فگن شو بدان گنج اندر و ختی بجوی زیرا و سنجی است بیرون شو بدوی چونک مالیده بدو گستاخ شد کار مالیده بدو در واخ شد آفریده مردمان ، مر رنج را پیشہ کرده رنج جان آنرنج را