Page 349

شعر العجم حصہ چہارم ۳۴۴ لازمی است همچنین برائی مثنوی تعداد اشعارش نیز محدود نیست و هر قدر وسعت دادن او را که مایل باشند می توانند داد ۔ لہذا تخصیص مضامین ہم برای او نشده ۔ رزمیہ ، عشقیہ ، تصوف ، فلسفہ واقعہ و ہر مضمونیکہ طبیعتش بخواہد در آن ادا کرده می تواند ۔ معلوم کردن این امر مشکل است کہ ابتداء مثنوی در ایران چہ طور بعمل آمدہ است یعنی مثنوی از ایجاد خود ایرانی ہا است و یا کدام نمونہ عربہا را زیر نظر گذاشتہ بسرودن آن موافق شده اند ظاهر است که تا بآن زمان ہیچ یک چیز مثنوی موجود نبود البتہ رجز را مثنوی گفتہ مے توانیم زیراکہ ہر ہر شعر آن ہم علیحدہ می باشد و دران واقعات سلسلے بیان کرده می شود ۔ در ازمنہ بنو امیہ رجز گوئی باندازہ ترقی کرده بود کہ رجز ہائے صد صد بیت نیز یافتہ می شد ۔ الیوم نیز رجز روبتہ العجاج موجودند و در دورہ عباسیہ عبداللہ بن المعتز حالات شکار را در رجز نوشتہ بود و آن ہم یک مثنوی مختصری گفتہ می شود الغرض کہ یا ایرانی ہا ذاتاً مثنوی را ایجاد نموده اند و یا اینکہ نمونہ رجز را در پیش نظر گذاشتہ مثنوی را بر طبق آن ساختہ اند و بہر تقدیر اگر تقلید رجز را ہم نموده باشند ہمانکہ