Page 256

۲۵۱ شعر العجم حصه چهارم امثال این تعلیمات غلامانه فقط از اثرات همان طرز حکومت مستبدانه بوجود آمده است - زیرا انکه دران دور ها بدون از پابندی همین اصول زندگانی دشوار بود این اثر در شاعری بیک واسطه دیگر نیز افتاده است - وقتیکه بنو امیه حکومت ظالمانه را آغاز کردند این رویه او را طبایع سر شور و خود سر اعراب بنظر قبول ندیده - این وضعیت بر طبعیت آنها ناگوار افتاده بغاوت هائی را بر پا کردند. درین فرصت از یک جانب مثل حجاج وغیره ظالمی پیدا شدند - که آزادی و خودسری را کاملاً پامال کنند. و از طرف دیگر بمردم مذهبی رشوتها داده میشد - تا آنها بانتشار مسئله قضا و قدر پرداخته بمردم تلقین نمایند - هر آن چیزیکه در دنیا به منصه شهود می آید - تماماً بحکم و اراده خداوند است و شکایت نمودن ازان عیناً شکایت کردن است از خدا بالمقابل آن معتزله مسئله عدل را شایع کرده میگفتند - که خداوند عادل است و گاهی بر خلاف اصول عدل کار برا نمی کند این هر دو خیالات یکجا با همدیگر بصورت رقیبانه اشاعه یافت اماً در عین زمان در یک جا زور و قوت حکومت مستبدانه و بدیگر مقامی بواسطه آغاز شدن صدی چهارم آفتاب