Page 646

۶۳۹ بزمین لول خواهد خورد، باز کدام شی مسطح را بگیرید مثلاً پارچه چوب این را هم لول بدهید لاکن پارچه چوب لول نخواهد خورد، الحال بطلاب بگوئید که توپ چونکه مدور است بدینواسطه لول خورده میتواند، و پارچه چوب مسطح است، بدینواسطه لول نمیخورد، بلکه بر زمین قائم میشود، اکنون بر سر طلاب بطور اجماعی بخوانید که توپ مدور است، همین قسم چند شی را دیگر نشان بدهید، مثلاً مهره سیب وغیره، پس از طلاب نامهای دیگر اشیای مدور را پر سان کنید، همینطور تصویر اشکال دیگر را بذریعه تجربه و مشاهده قائم کنید، در ابتدا گفتن نامهای اصطلاحی شان ضرور نیست فقط در زبان معمولی نامهای آنها را باید گفت، برای قائم نمودن تصور حجم، چند اشیای همشکل را بگیرید و آنها را بیک شی حجم دارِ همان قسم شکل مقابله نمائید، هر دو شی را پہلو بہ پہلو یا بالا و زیر یا بیک ظرف نهاده مقابله نمائید و ببینید که کدام شی جای زیاد میگیرد پس بگوئید که هر قدر جای را کدام شی میگیرد همانقدر حجم آن میباشد، برای تصور طول و عرض و ضخامت، اشیاء خرد