Page 275

٢٦٦ و چون انسان از حیوانات هم اشرف است لہذا انہا را میخورد مولانا روم میفرماید خلق بخشد خاک را لطف خدا تا خورد آب و بروید صد گیاہ باز خاکی را ببخشد حلق و لب تا گیاهیش را خورد از بهر طلب چون گیاهش خورد حیوان گشت فت گشت حیوان لقمہ انسان و رفت این اصول صرف خاصه مادیات نیست بلکه در تمام اشیا عام است و در دنیا هر اعلی ادنی را فنا میکند و بالای آن غالب میشود کارخانه عالم بر اصول غالب و مغلوب روان است، ازین است که مولانای روم میگوید ع جمله عالم اکل و ماکول دان امور معنوی (مثلاً «همه مضامین ۔ خیالات ، مذاهب مختلفه فلسفه های گوناگون ۔ مسائل علمی » نیز همین کیفیت دارند که اعلی ادنی را فنا میسازد مولانا میگوید ع پس معانی را چو اعیان خلق ها است حقیقت رسی و کنجگاویش انسان اکثر به تمیز نمودن نیکی و بدی ازین سبب سے چون مطمحہ اصول تعاون جاری است لہذا بجای اینکه بگوئیم که « اعلی، ادنی را فنا می سازد » باید گفت که «اعلی ادنی را ترقی میدهد و اثر اسفل خود اعلی می سازد - به بینید ! انسان حیوان یا نبات را خورد لیکن انرا فنا نکرد بلکه جز و جسم بلند مرتبت خویش ساخت بلی ! ظاهر انرا فنا بیند و آن دیدارش غلط محض است (انصاری).