Page 274

٢٦٥ مولانای روم این مسئله را بکمال وضاحت نوشته اند، حضرت شان این مسٔله را بدین عنوان می بیند که «انسان با قوت قدسیه تجانس دارد که صفات بشریه اش بصفات ملکوتی مبدل میشوند همچو آب و نان که جنس ما نبود گشت جنس ما و اندر ما فزود چون تعلق یافت نان با بوالبشر نان مرده زنده گشت و با خبر ناقص غذای کامل همه عالم پابند این اصول است که «ناقص غذای کامل است» ترتیب مخلوقات این است که از همه ناقص جمادات - از ان بالا نباتات پس ان حیوانات - واشرف همه انسان است ازین مخلوقات هر نوع اعلیٰ نوع ادنیٰ را غذای خود ساخته وجود خویش را قائم میدارد نباتات (سبزه بوته ها - درخت) اجزای زمین را کش کرده غذای خود می سازند و حیوانات چون از نباتات بالاتر اند نباتات را غذای زنده سا درین اشعار مولانا مسئله ارتقا را بیان میفرمایند (مگر ارتقای صوفیه از نظریه دارون مختلف و امر معقول است) ارتقای صوفیه بیان واقعه است که ذرات ارضی که جماد اند بمدد آب از راه تخم ترقی یافته نامی میشوند و اجسام نامیه مثل برگ و گیاه و غیره از راه معده حیوانات ترقی یافته حیوان میگردند علیٰ هذا اجسام نامیه و حیوانیه از راه معدهٔ انسانی ترقی یافته آدم دانا و فرزانه میشوند الغرض جماد تا مرتبه اشرف المخلوقات ترقی میکند، باز بدریعه مجاهده کیمیا (انصاری)