Page image — the source of record
Machine transcription
۱۸۳
اولاً آن عدد را مرقوم باید داشت که مجهول از جنس اوست چنانکه
درین سوال روز، و عدد آن پانزده است، بعد ازان فکر کنید،
که سوال من مقتضی زیاد است یا از کم، اگر مقتضی زیاد بود در عدد
زیاد ضرب نموده، بر کم تقسیم نمایند، و هر گاه مقتضی کم بود عکس
معمول دارند، چنانکه درینجا مقتضی کم است، زیرا کاریرا که هشت نفر
به پانزده روز کنند چهل نفر کمتر ازان بتوانند، لهذا چون پانزده را مضروب
هشت نموده مقسوم چهل نمودیم خارج شد جواب سه، این چنین
نفر : روز :: نفر : روز = ۱۵×۸ / ۴۰ جواب و در حقیقت
همان اربعه است، مگر معکوس گشته، نسبت هر جنس بجنس خودش
گرفته شد اینچنین نفر : نفر :: روز : روز = ۸×۱۵ / ۴۰ = ۳
و عمل خطائین چون بدل الجیره است، و در ظرف یکساعت نشان
داده میشود، اگرچه در پروغرام نیامده، اما معلم قابل اگر بمبتدیان خود
بیاموزاند البته سزاوار تحسین باشد، و اگرچه کسور عامه و اعشاریه از کتاب
سراج الحساب کارکرده میشود، مگر چون استعمال اعشاریه در وطن
عزیز ما کمتر است، سازان سبب چیزی ازان، درینجا نیز میگویم و بآن
Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting. How this was measured.