Page image — the source of record
Machine transcription
صفحه ۴
( شماره ٤ )
مجله پنجم
بقلم آقای میر غلام محمد خان :
یادی از شعرای وطن
دقیقی بلخی
( ٢ )
نصف قرن چهارم هجری
ابو علی محمد ابن احمد دقیقی بلخی :
محمد دقیقی البلخی از ام البلاد بلخ پا بعرصهٔ شهود نهاده ، و در دامان رافت امیر ابو المظفر فخر الدوله احمد بن محمد چغانی پرورش یافته ست . این امیر چغانی ممدوح شعرای مشهور منجيك ترمذی و فرخی سیستانی نیز بوده . چنانکه فرخی در باره او گفته :
فخر دولت بو المظفر شاه با پیوستگان
شادمان و شاد خوارو کامران و کامکار
این از قصیده مشهور فرخی در وصف دامگاه امیر چغانی ست که باین مطلع شروع شده :
چون پرند نیلگون بر روی پوشد مرغزار
پرنیان هفت رنگ اندر سر آرد کوهسار
و فرخی بهمین قصیده در مقدمی چغانی سائل شده و در یکروز چهل و دو اسب صله گرفت صاحب چهار مقاله این قصیده را به تنها مآ قید می کنند .
اما ابو الحسن علی منجيك در قصیده که این مطلع دارد و قسما در مجمع الفصحا مسطور است :
هوی قصاست هوا را بحیله نتوان زد
چه برمیان بپر تیر او چه زآهن سد
در حق امیر چغانی میگوید :
آیا بدیع شهی کیست نظیر نه بجهان
میان خلق چو سیمرغ مفردی مفرد
و الحاصل دقیقی معاصر امیر نوح مأنی بن منصور هشتمین پادشاه سامانی بوده که در ٢٦٦ ﻫ جلوس و تا ٣٨٧ ﻫ سلطنت کرده است . دقیقی در مدیحه سرائی ها و داستان کوئیا اختصاص داشته قصاید غرای او در مدح امرای چغانیان و امرای سامانی زیاد است و ازان جمله است قصیده که در مدح ابو سعد مظفر یکی از امرای چغانی سروده است ، این قصیده از بهترین قصاید دقیقی و در تذکر ها و فرهنگ ها پراکنده بوده ، فاضل طهرانی عباس اقبال آشتیانی آنرا جمع و در حواشی و توضیحات خویش در اواخر کتاب مشهور حدائق السحر فی دقائق الشعر - رشید و طواط بلخی مینویسد . این چند بیت ازوست :
بربچهره بتی عیار و دلبر
نگار سرو قد ماه منظر
سیه چشمی که تا رویش بدیدم
سرشکم خون شدست و بزمت جیر
اگر نه دل همیخواهی سپردن
بدان مژگان زهر آلود منگر
و گرنه بر بلا خواهی گذشتن
بر آتش بگذر و بر درش مگذر
بسان آتش تیز است عشقش
چنانچون دوزخش همرنگ آذر
بسان سرو سیمین ست قدش
ولیکن بر سرش ماه منور
فرش آن روی دیبارنگ چینی
که رشک آرد برو گلبرگ تربر
فرش آن لب که تا اندر نیامد
زخلد آئین بوسه نامد ایدر
ازان شکر لبانست اینکه دایم
گدازانم چو اندر آب شکر
ازین لاغر میانست آنکه عشقم
چنین فربه شده ست و صبر لاغر
بچهره یوسف دیگر ولیکن
بهجرانش منم یعقوب دیگر
اگر بتگر چنان پیکر نگارد
منم بران خجسته دست بتگر
و گر آزر چنود دست کردن
درود از جان من برجان آزر
الخ ...
فروغی در تاریخچه فارسی خویش در مقدمه کتاب بدیع میگوید نتیجه تمام مقدمات دور های ادبیه صفاریه و سامانیه و جود استاد رودکی بخاریانی و دقیقی بلخی است . دقیقی از رودکی پنجاه سال بعد داود ، زیرا رودکی معاصر امیر نصر ثانی بن احمد چهارمین پادشاه ال سامان بود که در سالهای ٣٠١ ﻫ - ٣٣١ ﻫ سلطنت کرده است . ادبیات فارسی در عهد سامانیان و بعدها از اساتید ثلاثه استاد شهید بلخی و استاد رودکی و استاد دقیقی منت عظمی بگردن دارد . ش . سامی تورك در قاموس الاعلام خود بعد از انکه دو بیت از دقیقی نقل میکند مینویسد فردوسی در عالم معنی نظم نمودن شاهنامه را از دقیقی فرا گرفت . ابو ریحان بیرونی در ماللهند میگوید دقیقی از شاهنامه هشت هزار بیت بنظم آورده و فردوسی بقیه آنرا تکمیل نمود . مقصد ابوریحان ازین نظم همان گشتاسپ نامه ئی است که صاحب مجمع الفصحا و خود حکیم
Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting. How this was measured.