{"book":"adl0789","page":62,"text":"صفحه ۴\n( شماره ٤ )\nمجله پنجم\n\nبقلم آقای میر غلام محمد خان :\nیادی از شعرای وطن\nدقیقی بلخی\n( ٢ )\nنصف قرن چهارم هجری\nابو علی محمد ابن احمد دقیقی بلخی :\nمحمد دقیقی البلخی از ام البلاد بلخ پا بعرصهٔ شهود نهاده ، و در دامان رافت امیر ابو المظفر فخر الدوله احمد بن محمد چغانی پرورش یافته ست . این امیر چغانی ممدوح شعرای مشهور منجيك ترمذی و فرخی سیستانی نیز بوده . چنانکه فرخی در باره او گفته :\nفخر دولت بو المظفر شاه با پیوستگان\nشادمان و شاد خوارو کامران و کامکار\nاین از قصیده مشهور فرخی در وصف دامگاه امیر چغانی ست که باین مطلع شروع شده :\nچون پرند نیلگون بر روی پوشد مرغزار\nپرنیان هفت رنگ اندر سر آرد کوهسار\nو فرخی بهمین قصیده در مقدمی چغانی سائل شده و در یکروز چهل و دو اسب صله گرفت صاحب چهار مقاله این قصیده را به تنها مآ قید می کنند .\nاما ابو الحسن علی منجيك در قصیده که این مطلع دارد و قسما در مجمع الفصحا مسطور است :\nهوی قصاست هوا را بحیله نتوان زد\nچه برمیان بپر تیر او چه زآهن سد\nدر حق امیر چغانی میگوید :\nآیا بدیع شهی کیست نظیر نه بجهان\nمیان خلق چو سیمرغ مفردی مفرد\n\nو الحاصل دقیقی معاصر امیر نوح مأنی بن منصور هشتمین پادشاه سامانی بوده که در ٢٦٦ ﻫ جلوس و تا ٣٨٧ ﻫ سلطنت کرده است . دقیقی در مدیحه سرائی ها و داستان کوئیا اختصاص داشته قصاید غرای او در مدح امرای چغانیان و امرای سامانی زیاد است و ازان جمله است قصیده که در مدح ابو سعد مظفر یکی از امرای چغانی سروده است ، این قصیده از بهترین قصاید دقیقی و در تذکر ها و فرهنگ ها پراکنده بوده ، فاضل طهرانی عباس اقبال آشتیانی آنرا جمع و در حواشی و توضیحات خویش در اواخر کتاب مشهور حدائق السحر فی دقائق الشعر - رشید و طواط بلخی مینویسد . این چند بیت ازوست :\nبربچهره بتی عیار و دلبر\nنگار سرو قد ماه منظر\nسیه چشمی که تا رویش بدیدم\nسرشکم خون شدست و بزمت جیر\nاگر نه دل همیخواهی سپردن\nبدان مژگان زهر آلود منگر\nو گرنه بر بلا خواهی گذشتن\nبر آتش بگذر و بر درش مگذر\nبسان آتش تیز است عشقش\nچنانچون دوزخش همرنگ آذر\nبسان سرو سیمین ست قدش\nولیکن بر سرش ماه منور\nفرش آن روی دیبارنگ چینی\nکه رشک آرد برو گلبرگ تربر\nفرش آن لب که تا اندر نیامد\nزخلد آئین بوسه نامد ایدر\n\nازان شکر لبانست اینکه دایم\nگدازانم چو اندر آب شکر\nازین لاغر میانست آنکه عشقم\nچنین فربه شده ست و صبر لاغر\nبچهره یوسف دیگر ولیکن\nبهجرانش منم یعقوب دیگر\nاگر بتگر چنان پیکر نگارد\nمنم بران خجسته دست بتگر\nو گر آزر چنود دست کردن\nدرود از جان من برجان آزر\nالخ ...\nفروغی در تاریخچه فارسی خویش در مقدمه کتاب بدیع میگوید نتیجه تمام مقدمات دور های ادبیه صفاریه و سامانیه و جود استاد رودکی بخاریانی و دقیقی بلخی است . دقیقی از رودکی پنجاه سال بعد داود ، زیرا رودکی معاصر امیر نصر ثانی بن احمد چهارمین پادشاه ال سامان بود که در سالهای ٣٠١ ﻫ - ٣٣١ ﻫ سلطنت کرده است . ادبیات فارسی در عهد سامانیان و بعدها از اساتید ثلاثه استاد شهید بلخی و استاد رودکی و استاد دقیقی منت عظمی بگردن دارد . ش . سامی تورك در قاموس الاعلام خود بعد از انکه دو بیت از دقیقی نقل میکند مینویسد فردوسی در عالم معنی نظم نمودن شاهنامه را از دقیقی فرا گرفت . ابو ریحان بیرونی در ماللهند میگوید دقیقی از شاهنامه هشت هزار بیت بنظم آورده و فردوسی بقیه آنرا تکمیل نمود . مقصد ابوریحان ازین نظم همان گشتاسپ نامه ئی است که صاحب مجمع الفصحا و خود حکیم","chars":2892,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0789/00062.jpg","first_page":1,"last_page":897,"title":"Anīs انيس","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0789/62","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0789/canvas/62","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0789/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0789_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}