Page 1258

سال چهارم شماره ۲۲ پس برای ما اولاد وطن و اهالی آن لازمست که از اهمیت تعلیم موجوده عاقل نبوده آنرا قرار اصول دین یاد گرفته فوائد دینی و دنیوی از ان اخذ نمایم و امید است که خداوند کريم ما يارا وحصول مطالب و ضروريات كليه و جزئیه خودها توفیق عطا فرموده کامیاب کرداند مقتضای اینها ( ومن طلب فقد وجد ) علم جوهری است که جوینده خود را از قعر ذلت باوج رفعت رسانیده بی نتیجه نمیگذارد، در حدیث شریف آمده است. ( الحكمة ضالة المؤمن حيث وجدها فهو احق بها ) اما بعد عرض میشود که این حقیر سراپا تقصیر در مطالعه ریاضیات باشد غبت خصوصی دارد مگر اکثر مردم که از فواید این علم غافل اند خیال می کنند که ریاضیات علمی است که دران محض از استدلالات قیاس و نظریه بحث می شود حالا که این علم علاوه از حصه قياسيه يك حصه وسیع عملی هم می دارد چنانچه ترقیات صنایع مغرب زمین که اساس آنها اصلاً مبنی بر علم ریاضیات است در این امر دلیلی است روشن و حجتی است مبرهن. بناء عليه چون این حقیر تعلیم علم مثلثات را شروع کردم و باآن در سیکه نسبت های مثلثی یکزاویه بهر حاله خواه ضلع کلان باشد یا خورد مستقل می ماند رسیدم فکری بدماغم رسید که اگر جدولهای کافی مرتب نموده بك آله اختراع شود که بران جدول های مذکور را ترتیب بدهیم، ممکن خواهد بود که فاصله يك شي بعيد بقرار تناسب ياضلع ويكزاوية قائمه مقرره بدون زحمت مساحه آن معیار کرده بتوانیم از ان رو شوق حقیر افزونتر شده بسر گرمی تمام این آله موجوده را که اجزای آن کاملاً نا مکمل و بی ترتیب و تقسیمات آن کم و زیاد است از باعث اینکه برای تشریح خیالم از نظر اساتید گرام بگذرانم مخترع کردیدم مگر چون ایشان اینرا مشاهده کردند افکارم را تصدیق و بنده هیچ مدائح تحسین فرمودند. و گفتند که در درستی اصول این آله هیچ جای شك و مغالطه نیست اما این آله موجوده به ترتیب و تقسیمات درست ساخته نشده است. با اینهمه بعضی مسافات قلیل را با این آله تخمیناً نشان داده می توانیم. بعد از ان اشکال موصوفه موعوده را بر روی تخته سیاه تسوید و ترمیم کرده مهارت کامله خود را ثابت کرد. پس از اتمام اینها يك طالب العلم انور على نامى بك قصيده غراى فارسى را به لهجه و جرأت تامى خواند که در آخر به مخلص (ندیم) قصیده شناخته شده مورد تحسین شد و حضرت عالى عين الساعة صاحب تعريف طبع روان شائرا فرمودند. قصیده ندیم که در جلسه سالانه مدرسه حبيبه از طرف انور علی نام طالب العلم اعداد یه سوم خوانده شد. بعالم ديده بگشاید جومرد عاقل دانا نباید هیچ در چشمش بغير از علم الا يا شد از تعلیم اسما جمله کار این جهان جاری شد از تعلیم انها جمله افراد نهان پیدا نمیکردید اگر تعلیم آنها از ازل باعث جو عنقا بی نشان می ماند تخم آدم و حوا همین علم است و عرفان امتیاز آدم و حیوان همین علامت فرق اندرمیان جاهل و دانا غرض گردیده عبرت کشاید صاحب خبرت بغیر از علم و از حکمت نه بیند در جهان اصلا بدست از علم می آید اگر جاه است و گر حشمت بدست از علم می آید اگر دین است اگر دنیا نگردد بهروز جاهل، زنده در جهان هرگز که محروم از فروغ شمس باشد دیدهٔ اعمی خوشا آن رهرو کامل خوشا آینده عاقل که روز و شب جان و دل بود پابند این سودا خوش آن جو بنده ایمان خوش آن پوینده عرفان که از خمخانه دوران بود سرمست این صهبا نباشد جرمن بی فکر صنعت در جهان امروز اگر مومن اگر کافر اگر گبرست و ترسا پی تحصیل علم از جان و دل امروز می کوشد فرانسی جرمنی ژاپن و روم و روس و استریا یکی آخر بچشم سر، بوضاع جهان بنگر که امروز از همه کشور چنان این شعله شد بالا چه بود این آتش جرمن که عالم سوخت و خرمن که زد این شعله را دامن که کرد این فتنه را برپا چرا جرمن بصد کشور براند لشکر وافر زند آخر چرا قیصر بیک عالم تن تنها همان علم است و آن صنعت که بد باعث بری قدرت چه دید از زحمتش راحت چه خورد از خطاش حلوا ز علم خود میان همکدان ممتاز شد آری از اقران میشود ممتاز مرد عالم دانا غرض ما زمره افغان اگر از علم و از عرفان سخن را هم در دوران سفر کردیم در دنیا بود از همت عالی بود از رافت والی که کرد از لطف خود حالی رموز کار ما بر ما سراج الملت والدین شده با عزو بالتمكين امیر معدلت آئین خدیو مملکت پیرا زهی حامی این ملت که کردید از ره همت