{"book":"adl0616","page":1258,"text":"سال چهارم شماره ۲۲\n\nپس برای ما اولاد وطن و اهالی آن لازمست که از اهمیت تعلیم موجوده عاقل نبوده آنرا قرار اصول دین یاد گرفته فوائد دینی و دنیوی از ان اخذ نمایم و امید است که خداوند کريم ما يارا وحصول مطالب و ضروريات كليه و جزئیه خودها توفیق عطا فرموده کامیاب کرداند مقتضای اینها ( ومن طلب فقد وجد )\n\nعلم جوهری است که جوینده خود را از قعر ذلت باوج رفعت رسانیده بی نتیجه نمیگذارد، در حدیث شریف آمده است.\n\n( الحكمة ضالة المؤمن حيث وجدها فهو احق بها )\n\nاما بعد عرض میشود که این حقیر سراپا تقصیر در مطالعه ریاضیات باشد غبت خصوصی دارد مگر اکثر مردم که از فواید این علم غافل اند خیال می کنند که ریاضیات علمی است که دران محض از استدلالات قیاس و نظریه بحث می شود حالا که این علم علاوه از حصه قياسيه يك حصه وسیع عملی هم می دارد چنانچه ترقیات صنایع مغرب زمین که اساس آنها اصلاً مبنی بر علم ریاضیات است در این امر دلیلی است روشن و حجتی است مبرهن.\n\nبناء عليه چون این حقیر تعلیم علم مثلثات را شروع کردم و باآن در سیکه نسبت های مثلثی یکزاویه بهر حاله خواه ضلع کلان باشد یا خورد مستقل می ماند رسیدم فکری بدماغم رسید که اگر جدولهای کافی مرتب نموده بك آله اختراع شود که بران جدول های مذکور را ترتیب بدهیم، ممکن خواهد بود که فاصله يك شي بعيد بقرار تناسب ياضلع ويكزاوية قائمه مقرره بدون زحمت مساحه آن معیار کرده بتوانیم از ان رو شوق حقیر افزونتر شده بسر گرمی تمام این آله موجوده را که اجزای آن کاملاً نا مکمل و بی ترتیب و تقسیمات آن کم و زیاد است از باعث اینکه برای تشریح خیالم از نظر اساتید گرام بگذرانم مخترع کردیدم مگر چون ایشان اینرا مشاهده کردند افکارم را تصدیق و بنده هیچ مدائح تحسین فرمودند. و گفتند که در درستی اصول این آله هیچ جای شك و مغالطه نیست اما این آله موجوده به ترتیب و تقسیمات درست ساخته نشده است. با اینهمه بعضی مسافات قلیل را با این آله تخمیناً نشان داده می توانیم. بعد از ان اشکال موصوفه موعوده را بر روی تخته سیاه تسوید و ترمیم کرده مهارت کامله خود را ثابت کرد.\n\nپس از اتمام اینها يك طالب العلم انور على نامى بك قصيده غراى فارسى را به لهجه و جرأت تامى خواند که در آخر به مخلص (ندیم) قصیده شناخته شده مورد تحسین شد و حضرت عالى عين الساعة صاحب تعريف طبع روان شائرا فرمودند.\n\nقصیده ندیم که در جلسه سالانه مدرسه حبيبه از طرف انور علی نام طالب العلم اعداد یه سوم خوانده شد.\n\nبعالم ديده بگشاید جومرد عاقل دانا\nنباید هیچ در چشمش بغير از علم الا يا\n\nشد از تعلیم اسما جمله کار این جهان جاری شد از تعلیم انها جمله افراد نهان پیدا\nنمیکردید اگر تعلیم آنها از ازل باعث جو عنقا بی نشان می ماند تخم آدم و حوا\nهمین علم است و عرفان امتیاز آدم و حیوان همین علامت فرق اندرمیان جاهل و دانا\n\nغرض گردیده عبرت کشاید صاحب خبرت بغیر از علم و از حکمت نه بیند در جهان اصلا\nبدست از علم می آید اگر جاه است و گر حشمت بدست از علم می آید اگر دین است اگر دنیا\nنگردد بهروز جاهل، زنده در جهان هرگز که محروم از فروغ شمس باشد دیدهٔ اعمی\n\nخوشا آن رهرو کامل خوشا آینده عاقل که روز و شب جان و دل بود پابند این سودا\nخوش آن جو بنده ایمان خوش آن پوینده عرفان که از خمخانه دوران بود سرمست این صهبا\nنباشد جرمن بی فکر صنعت در جهان امروز اگر مومن اگر کافر اگر گبرست و ترسا\n\nپی تحصیل علم از جان و دل امروز می کوشد فرانسی جرمنی ژاپن و روم و روس و استریا\nیکی آخر بچشم سر، بوضاع جهان بنگر که امروز از همه کشور چنان این شعله شد بالا\nچه بود این آتش جرمن که عالم سوخت و خرمن که زد این شعله را دامن که کرد این فتنه را برپا\n\nچرا جرمن بصد کشور براند لشکر وافر زند آخر چرا قیصر بیک عالم تن تنها\nهمان علم است و آن صنعت که بد باعث بری قدرت چه دید از زحمتش راحت چه خورد از خطاش حلوا\nز علم خود میان همکدان ممتاز شد آری از اقران میشود ممتاز مرد عالم دانا\n\nغرض ما زمره افغان اگر از علم و از عرفان سخن را هم در دوران سفر کردیم در دنیا\nبود از همت عالی بود از رافت والی که کرد از لطف خود حالی رموز کار ما بر ما\nسراج الملت والدین شده با عزو بالتمكين امیر معدلت آئین خدیو مملکت پیرا\nزهی حامی این ملت که کردید از ره همت","chars":3550,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0616/01258.jpg","first_page":1,"last_page":1787,"title":"Sirāj al-akhbār سراج الاخبار","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0616/1258","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0616/canvas/1258","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0616/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0616_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}