Page 190

تحفة الامان فی سیرة النعمان حصه اخری (۱۸۹) اثرات خبر واحد یقینی است یاظنی وخواهشمندم تا دقت کرده شود که اخبار احاد یقین را ثابت میکند و یا ظن را بوجود می آورد :— حدیثی را که یکی از محدثین (از هر رتبه که باشد) صحیح بگوید این دعوی او در حقیقت بر چند دعاوی ضمنی دیگر مشتمل میباشد — یعنی اینکه اول این روایت متصل است (۲) رواة آن ثقه میباشند (۳) رواة آن ضابطة القلب میباشند (٤) در آن روایت شذوذ نمی باشد (٥) در آن هیچ یك علت قادحه نیست — مبنی تمام این امور ظنی — واجتهادی است که بر هیچ کدام از آنها بنیاد یقین قائم شده نمیتواند چنانچه یکی از فقها مسئله را از حدیث ویا قرآن استنباط میکند وبخیال خویش آنرا صحیح می پندارد وصحت آن یقینی نمیباشد — زیرا که از مقدماتی که در استنباط کار گرفته میشود اکثرش ظنیات میباشند همچنین کیفیت احادیث را قیاس باید کرد — وهر حدیثی را که محدث صحیح گوید صحت آن بر اجتهادات وظنیات همان محدث مبنی است — اگر یك نفر ویاچند ذواتی از محدثین حدیثی را صحیح تسلیم نمایند ودیگری آمده آن حدیث را صحیح نه پندارد تنها این شخص مخالف همین قدر مجرم گفته میشود که مخالف آن یك محدث میباشد و یا دیگر محدثین را در اصول تحقیق ، قواعد استنباط ، وطریق روایه وبالآخر در اجتهادات ومزعومات او مخالفت نموده است وبس — . اصولی را که محدثین برای تحقیق و تنقید احادیث مقرر داشته ومدار صحت روایت همان قواعد را می انگارند تماماً مسائل اجتهادی و مقدمات عقلی میباشند — واز همین سبب است که میان خود محدثین نیز در آن مسائل اختلافات بسیار موجود است — با اینکه اشخاص ظاهر بین چنان توهم مینمایند که فن حدیث نقلی است — نه عقلی — اما اگر بر اصول احادیث غوری نموده شود همانا غلطی این خیال بخوبی درك كرده میشود — وبسوی همین نکته امام ابوحنیفه نیز اشاره ورزیده است که ( هذا الذى نحن فيه رأى لانجبر عليه احد ولا نقول يجب على احد قبوله ) برخی از اشخاص سهواً این قول جامع « حضرت امام » را تنها در مسائل فقهیه محدود دانسته اند لاکن آنها نمیدانند که مجتهدین نسبت بمسائل متفرعه وقواعد مستبطه در اصل مأخذ بیشتر محتاج بابحاث میباشند — .