Page 293

۲۸۸ باز ناچار بخراب شدن میگشتیم و عدد کلانتر را میگذاشتیم، تا آنکه بموجب این دو قانون بالضرور عدد اصل را می یافتیم، مگر سرگردانی ما و شما در همین سوال ازین رهگذر بسیار بود که در سنجش غلط میکردیم لهذا بهتر آنست که اولاً مقسوم علیه را ملاحظه نموده هرگاه عدد ما قبل آخر آن هفت یا زیاده ازان یعنی ۸ یا ۹ باشد عدد آخر یکی اضافه خیال کرده در مقسوم سنجیده شود که چند کرت در ان جای میشود اغلب بار اول عدد اصل را بیابد، چنانکه در مثال مذکور چون ما قبل آخر هفت است، اگر عدد آخر را ۴ خیال میکردیم در ۹ زیاده از دو کرت نمیخورد، از واریافته میشد، اینقسم غلطی هاکمتر واقع میشود، تا انکه بعد تکرار و زیادت کارباز در سنجش هیچ غلط نمیکند، چون سوالات سراج الحساب ختم کند بعداً باید که ازین سه چیز که مقسوم و مقسوم علیه و خارج قسمت باشد هر کدام چون مجهول شود از دوی دیگر معلوم گردد، چنانکه مجهول بودن خارج قسمت همان است که تا حال کار شما بود، اما اگر مقسوم علیه مجهول شود، مقسوم را بر خارج قسمت تقسیم میکنیم تا مقسوم علیه برآید، و هرگاه مقسوم مجهول باشد چنانکه خارج قسمت ۳۸۶ و مقسوم علیه ۸۲۴ باشد این هر دو را با هم ضرب میکنیم حاصل ضرب یعنی ۳۱۸۰۶۴ عین مقسوم باشد اگر این مقسوم معلوم واز دوی دیگر کدامی مجهول سازیم، بر معلوم آن دو عدد چون تقسیم کنیم لا محاله مجهول آن برآید چون اینکار خوب دانسته شما شد حال سوالهای عبارتی کتاب مذکور را کار میکنیم * ۸۲۴ ۳۸۶ ۴۹۴۴ ۶۵۹۲ ۲۴۷۲ ۳۸۶(۳۱۸۰۶۴(۸۲۴ ۳۰۸۸ ۹۲۶ ۷۷۲ ۱۵۴۴ ۱۵۴۴ و امید بخدای خود دارم که بر همین وقت سال دیگر این پسران سال اول بسا ل دوم حال در امتحان برابر بکر؟