Page 292

۲۸۷ الی «۱۰» داده چنانکه یک یک «یک» یک دو «دو» الی... یک ده «ده» دو دو «چار» دو سه «شش» ... دو ده «بیست» سه سه «نه» سه چار «دوازده» سه پنج «پانزده»... سه ده «سی» همچنین الی ده ده صد، بعد عمل ضرب را شروع نموده و کیفیت را بیک طریق مبتلا بـه ایشان بیان کند چنانچه اگر یکدفعه گذر پادشاه برین مکتب اتفاق افتاد و اطفال آن در کارهای خود درست دیدند جو ۲۴۰ نفر بودند فی نفر ۵ روپیه داد همه چند روپیه خرج او شده باشه، اینک پیش روی شما جواب را پیدا میکنم، تا جمع در ضمن ضرب خوبتر ضبط شود، بعد سوالها عبارتی هر دو عمل مذکور را نموده بعد تقسیم خور در ا شروع کند تا عمل ضرب در ضمن آن پخته گردد بعد عمل تفریق را شروع نموده بگوید که اینقدر روپیه نزد ناظری بوده و اینقدر را خرج کرده باقی آن چقدر خواهد بود، اینک یک سوال این پیش شما حل میکنم چون عمل تفریق را بدانند، بعد در ممکن و ناممکن آن سوالهای مختلف را نوشته از و پرسیده باشد که کم کردن این عدد از ان ممکن است یا نه چنانکه در مثال ۶۰۴۲۵ مبتدی بگوید: معلم چرا، مبتدی : این سه کلان است از ان «۲» محمد اینچنگره دیگر با تا ممکن را بجو و دیدن شناخته بر حل آن اقدام ننماید، و بر ممکن دلیر باشد، بعد تقسیم کلا نرا شروع نموده تا عمل تفریق در ضمن تقسیم خوبتر ضبط نماید، چنانکه گوید ۵.. ۹۲۱۳ روپیه به ۳ نفر تقسیم شود فی نفر چند روپیه میرسد، و چند باقی میماند که از باقیمانده یک روپیه بوره بهر نفر نمیرسد که پل سیاه شده و باز برین نفری تقسیم گردد، اینک همین مثال را من پیش روی شما حل میکنم مگر هر جا بصلاح همدیگر کار میکنیم، چون در مثال موجود، عدد اخر مقسوم علیه کمتر از اخر مقسوم است از انرو در حصه مساوی را از آخر مقسوم برای آن گرفتیم، و سنجیدیم که از ۹ چند کت گرفته میشود، یا چند کرت در ۹ جای میشود همچنین مطابق قانون عمل را بآخر رسانیدیم دیدیم که خارج قسمت بهیچ وجه از انسان گم نمیشود، زیرا اگر در خارج قسمت عدد اضافه از ما گذاشته می شد حاصل ضرب آن بسیار میشد، تفریق را قبول نمیکرد، واپس غراب میکردیم و عدد کمتر را در خارج بهره میگذاشتیم و هرگاه کمتر از عدد لازم، سهوا از ما گذاشته میشد، باقی آن زیاده از مقسوم علیه میماند