Page 9

۴ ج اگر بخواهیم که مقدار یک رقم روپیه را معلوم کنیم مدعاء ما باین شرط حاصل میشود که دریافته بتوانیم که درین مقدار روپیه یک مقدار خوردتر مثلاً یکروپیه چند مرتبه شمولیت دارد د اگر بخواهیم که وزن یک مقدار برنج را معلوم کنیم مدعاء ما باین شرط حاصل میشود که دریافته بتوانیم که درین وزن برنج یک وزن خورد تر مثلاً یکچهار یک چند مرتبه شمولیت دارد از امثله فوق ظاهر است که هرگاه بخواهیم که مقیاس چیزیرا معلوم کنیم مدعا باین شرط حاصل میشود که ما این امر را در یافته بتوانیم که شیٔ مذکور چند مرتبه بیک شیٔ خوردتر (که همجنس خود آنست) شامل میباشد این شیٔ خوردتر مذکور را واحد قیاسی میگویند و آن عدد را که تعداد مراتب شمولیت این واحد قیاسی را در همان شیٔ ظاهر میکند اندازه عددی آن شیٔ میگویند- مثلاً در مثال اول واحد قیاسی طول یک گز است و در مثال دوم واحد قیاسی مسافت یک میل است ـ و در مثال سوم واحد قیاسی نقد یک روپیه است ـ و در مثال چهارم واحد قیاسی وزن یک چهاریک است ـ پس اگر برای ما معلوم باشد که طول آن