Page 48

ضروریات را حاضر نمی‌سازند، بلکه آنها را بقوهٔ فکریه و سعی و عمل بوجود میرسانند، و فضل در قوهٔ فکریهٔ آنها راجح است بعلم، زیرا هر یک را باصول و ذرایع بهتر ساختن اسباب و امورات خود رهبری میکند، زارع را بر طبایع زمین و تاثیرات اقلیم صانع را بر قواعد صنعت و حکمت‌های آن مطلع می‌سازد، حاکم را از اصول عدالت، و زن را بر قواعد و فنون تربیهٔ اطفال که مردهای مستقبل جامعه اند واقف میکند، تاجر را بر اصول اقتصاد و کسب، عالم را بر اسرار و خواص اشیا و امور مطلع می‌سازد. . . . . . . . . . . خلاصه اینکه علم هر یک را از اسرار هر چه که خواهد با حقایق و خواص و ذرایع آسان کردن آن نامیدا ناند، بذریعهٔ علم ضعفهای خود را با وسایل تقو شان، احتیاجات خود را با وسائل تلافی شان، وظائف خودرا در مقابل افراد بنی نوع دانسته میتوانیم، علم پرده‌های ضخیمی را که عادت آنها را در مقابل چشم و افکار مایان پیدا کرده بین حقیقت و ما حجابی میگردد رفع کرده هر فرد را از حیثیت خودش در جامعه میدا ناند، علم اولیه است که کل امورات مدنیت