Page 47

۴۰ گردیده، تحصیل آنها اولین شواغل او در حیات میگردند، گویا همچنانکه خوراک برای جسم غذا بوده سبب یگانه نمو آن است، علم نیز برای عقل غذا گردیده علت اولی در نمو و ترقی آن می شود. این است نیز حال جامعه که دانسته شود، هر چند غذا برای عقول افراد آن بیشتر رسد همانقدر افکارشان نمو میکند چنانچه فرد بعد از دانسته شدن طلبگار حب ترقی واکتشاف و اختراع میگردد، نیز جامعه میلش باینها زیاد گردیده بین جامعهٔ دیگر ممتاز و همیشه صاحب مکانت می شود. از این است که علم را اولین ضروریات هر جامعه قرار داده اند، پیشتر دانستیم که مدنیت عبارت از آسان و سعید گردانیدن حیات است، فرق بین متمدن و وحشی این است که دوم برای غذا و لوازمات حیاتیه خود جز بعضی منبتات طبیعی و اگر آنهم میسر نشد چیز تا ئیکه تکلیف و زحمات یک فرد دیگر می تهیه شده بذریعه حمله و غلبه آنها را می ستاند دیگر موردی ندارد. از این است که به تنافر از هم و وحشت طبع موصوف گردیده اند، اما متمدنین بذریعه حمله و استعمال اخلاق و عادات ملتهب