Page 262

٢٥٦ بیک اطمینان و لذّت وجدانی عظیم متحسّس میشود. باین قبیل معاونتها انسانها که هم‌نوع او هستند بیشتر استحقاق دارند، چنانچه لذت وجدانی انسان از معاونت دیگری بیشتر است. معامله کردن با انسانها باید در قالب شفقت و بشاشت باشد، زیرا برابطه هم‌نوعی و همدردی شریک‌اند، دشمنی‌های آنها یکی است و محکوم یک نوع قوانین طبیعی‌اند، بسبب این اشتراک اکتشافات و اختراعات هر یک از آنها بدرد عموم میخورد، یک نوع علاج عموم‌شان را بکار آمده است. لذا تناقضات داخلی هرچند شدید باشد اما باید از شرافت مقصد، و از دایرهٔ شفقت خارج نباشد، سعیدترین ایّام بشریت همان است که سلسلهٔ اتحاد از دوائر ملّی و قومی گذشته بدائره نوعی رسد، در آن دوره انسانها سعادت مأمول خود را در حیات یافته میتوانند عنوان انسانیت را باید مقدّس داشت، زیرا عیناً همین عنوان امتیاز است بر بقیّهٔ مخلوقات.