Page 188

۱۸۱ تو بحقوق دیگران تعرض مباش و من حقوق ترا حمایت میکنم. فرضاً اگر قانون نباشد، هر کس نمیداند که تا چه اندازه خواهشات خود را متبع شوم یا کسی را از اتباع مفرط برای خواهشات و مطالب آن مانعی نمیباشد مقصود از قانون فقرات و حدودی است که مصلحت جامعه اتباع و مراعات آنها را لازم داشته میباشد، همه حدودی که تجاوز از آنها بحیات جامعه ضرر داشته باشد در قانون مسطور بوده الم و تعذیب معین برای متجاوز در آن مقرر است قانون نه فقراتی است که در یکدفعه وضع شده مدتهای عمر از همان فقرات تغییر نیابد، بل بالعکس چون حالات جامعه در تغییر است نیز قانون با حالات مردم متابعت دارد و قانون را مظهر احوال یک جامعه میتوان قرار داد، زیرا قانون عبارت اصلاح احتیاجات جامعه است، و جامعه را از روی احتیاجات آن فهمیده میتوانیم. امّا از حیث تغیر هر عرف یا عادات یا غیره مؤثرات و شیأ زیاد یا کم شوند. نسبت باین تبدلات قانون ها نیز تغییر مییابند مثلاً عرفهای سیئه عدیده است که پیشتر در جامعه ها متداول بود، مگر مرور زمان آنها را از ملکات بشریه زایل ساخته، رسم و جزای همان مرکز صحافی صانع کو خلان ۱۴۰۰