Page 20

جلد چهارم ۱۵ کتاب دعوی ذکر شده است در کتاب عبرا ترافق واهلها العاقل المميز ولوصبيا لوماذونا في الخصومة والالاشتباه (درمختار) وان كان مدعی علیه فجوابه ايضا صحیح (صرة الفتاوی) فلاتصح دعوى المجنون والصبي الذي لا يعقل حتی لا يلزم الجواب ولا تسمع البينة (عالمگیری) و اہل دعویٰ عاقل تمیز کننده است اگر چه کودک باشد بشرطیکه آن کودک را اجازه کرده شده باشد از طرف ولی در دعویٰ کردن و اگر او را اجازه کرده نشده بود اہل دعویٰ نیست چنانکه در کتاب اشباه ذکر شده است واگر کودک ما ذون مدعیٰ علیه بود پس جواب او نیز صحیح است پس صحیح نمیشود دعویٰ دیوانه و آن کودکی که عاقل نباشد تا آنکه لازم نمیشود بر مدعیٰ علیه جواب آن و بشنیده میشود شاهدان ایشان وحكمها وجوب الجواب على الخصم اذا صحت وهو المدعى عليه بلا اوبنعم (تكملہ) حتى اذا امتنع عن الجواب اجبره القاضي عليه فان اقر ثبت المدعى وان انكر يقول لقاضي للمدعي الك بينة فان قال لا يقول لك يمينه (صرة الفتاوى وعالمكيري) ولوسكت ولم يجب بلا ونعم كان انكار افتسمع البينة عليه الا ان يكون اخرس (عالمگیری ورد المحتار و تکملہ) وحکم دعویٰ واجب بودن جوابست برخصم که مدعیٰ علیه است به نه یا آری و قتیگہ صحیح شود دعویٰ تا که اگر منع آورد از جواب گفتن و گفت کہ نمیگویم جواب را جبر کند قاضی بر مدعیٰ علیه بر گفتن جواب پس اگر اقرار کرد مدعیٰ علیه ثابت شد مدعا و اگر انکار کرد بگوید قاضی مدعی را که آیا تراست بدان ہستند اگر گفت که نی بگوید قاضی او را که مرتر است سوگند دادنیش واگر خاموش شد و جواب نگفت نعم (قاعدہ) بیان حکم دعویٰ