Page 195

جلد چهارم ۱۹۰ کتاب دعوی المال فاليمين يتوجه علی المولى دون العبد بخلاف ما اذا ادعی المال علی العبد فانه يتوجه اليمين على العبد واذا ادعی جناية موجبة للقصاص فاليمين على العبد الا ان في الوجه الثاني العبد يستحلف على البتات وفي الوجه الاول المولى يستحلف على العلم (خزانة المفتين) فلو ادعى رجل على رجل ان عبدك تلف على شيأ واراد ان يستحلف المولى فيستحلف بالله ما تعلم ان عبدك هذا استهلك كذا و بالله ليس عليك شيأ من الوجه الذی يدعي (قاضیخان) فایده (القضاء بالبينة على احد الوارثة قضاء علی الكل) و اگر مردی آور د مر د دیگر را نزد قاضی و دعوی کرد بر وی که بدرستی این مرد را غلامی است که الفغلام هلاک کرده است مال مرا یا جنایت کرده است بر من در غیر نفس یا دعوی کرد که جنایت کرده است د پسرت یا بر غلام من جنایتی از نفس یا در غیرنفس یا دعوی کرد که کهنته است لی مرا بخطای نقدیم و خواست با ان سوگند دادن خواجه را پس این مسله بر دو وجه است یکی آنکه دعوی کند جنایتی را که لازم کننده مالست پس سوگند متوجه میشود بر خواجه نه برغلام بخلاف آنکه دعوی کند مال را بر غلام که در نجاسوگند متوجه میشود بر غلام دیگر انکه دعوی کند جنایتی را که موجب قصاص باشد پس سوگند متوجه میشود بر غلام لیکن دروجه دویم غلام را سوگند داده شود بر قطع و در وجه اول سوگند داده شود خواجه را بر علم پس اگر دعوی کرد مردی بر مردی که غلام صغیر او هلاک کرده مال مرا و اراده کرد اینکه سوگند بدهد خواجه غلام را سوگند بدهد او را که بالله که تو عالم نیستی باینکه این غلام تو هلاک کرده مال او را و بالله که لازم ت بر تو چیزی از ان جهتی که مدعی دعوی میکند را رجل مات فجاء رجل واحضرا بنه وادعى انه كان له على ابيه الف درهم وقد توفى ولي عليه الف درهم قالوا