Page 233

بر ج ۱۷ نیز سوم عین الوقایع صفحه ۲۲۴ در نقطه پل نگیان که واقع است بسمت شمالی شهر هرات سنگرهای عظیمی بنا نهادند و اطراف شهر تا ششصد قدم فاصل از دیوار و خندق صاف کردند و مسجد و ایوان مصلای معروف هرات را بنز در نقب و باروت و عمله جات زیاد ویران نمودند و آجر‌های آن را بشهر هرات آورده انبار آذوقه بزرگی برای غله ذخیره سپاه ساخته و سنگری محکم در خارج دروازه عراق کنار خندق تعبیه نمودند که شش عراده توپ در آن قرار دادند و نیز در پائین آب خندق شهر زیر برج خاکستر سنگری از آجر مصلای مزبور ساخته شده که یکباطری توپخانه در آن قرار داده اند و بگذادر تمام دروازه ها سنگر ها ساخته شد که چندین عراده توپ بر آنها نهاده اند این مصلای هرات که بنصویب امناء انگلیس ویران شد اول پایه‌گاه صفیات مشرق زمین بود که زربان فکر و خیال پایه آن متنهی نمیشد و غرفات مسجد و ایوان مقصوره آن را با کاشی‌های آبی و سبز منقش کرده بودند بطوریکه اکنون هیچ استادی تدبیر فن او را ندارد و هیچ معماری تصویر نقبش را نمیتواند و اصل بنیاد پنج مصلا بود هر کدام از جهدی بقرار تفصیل مصلای اول را ملکان غوری که بسلاطین کرنیه مشهورند بنا نهاده اند مصلای دویم را امیر تیمور گورکانی ساخته بوده و مصلای سوم یادگار سلطان حسین میرزای بایقر است دو مصلای دیگر را شاهرخ و سلاطین از بک بنا نهاده و سلاطین آل صفویه با تمام رسانیده بودند و هر یک از آن مصلا با صحن و ایوان و گنبدی با دو مناره بسیار مرتفع تعبیه شده بود از ایک مصلاها از امیر تیمور بود ایوان و غرفاتش در عهد شاه سلطان حسین میرزای صفوی شکست یافته بود که آجر آنرا آورده چهار سوق و حوض معروف هرات را ساخته بودرد یکمنار آنهم در عهد امپراتور معظم ایران نادر شاه از زلزله خراب شده بود اما باقی بنا و بنیان مصلاها در کمال متانت بود که در آن تاریخ خراب کردند فعلاً چیزی که باقی مانده نه مناره است که ستد راه آمد و شد آنها را نیز نموده اند سنه ۱۳۰۴ هجری (مطابق ۱۸۸۷ مسیحی) (افغانستان) سعدالدینخان وکیل الدوله که بحکومت هرات منصوب شده بود در ۲۱ جمادی الثانیه هرات در دوکر طایفه غلجائی طوخی و ترکی و اندری تحت ریاست ملا عبدالکریم پسر ملا مشک عالم باطمینان نامه‌تایج محمدخان ژنرال سردار محمد ایوب‌خان که از ایران بدان اواحی فرستاده بود برضد امیر عبدالرحمن یاغی شدند و عیال و اطفال خود را از اوطانی محل سکنائی که داشتند میان طایفه وزیری و بربیج فرستادند از طرف امیر معظم الیه دو فوج پیاده نظام و سه فوج رساله و دوازده عراده توپ تحت ریاست غلامحیدرخان ژنرال مامور دفع آنها شد و نیز یکفوج پیاده نظام تحت ریاست کاینل صوفی با چهار بیرق خاصه دار و متعاقب آنها فوج درته جدید از کابل باشش عراده توپ بکمک اسکندرخان ساخلو آن نقاط که پدر غلامحیدرخان جنرال مزبور بود رفتند و عیسی‌خان حاکم ماروف نیز که با مداد میرفت در بین راه دوچار یاغیان شده شکست سختی خورد و شاه خان هوتکی که یکی رئیس گماشته غله یاغیان بود باستعداد کاملی بجمع آذر در ماه رجب با اسکندرخان مصاف داد فتح قسمت یاغیان شد و نیز در همانروزها بجنرال غلامحیدرخان هم قشون امدادی زیاد از کابل رسید از سمت شمال بیاغیان حمله آورد و اینقدر کاری کرد که خود را بپدرش رسانید و او را از مهلکه نجات داد وقتی دو لشکر امارت بهم متفق شدند بهلول‌خان ترکی نیز با جمعی رعایا با آنها همدست شده در چند نقطه بطرف مجادله و محاربه پایان شدند و تعداد یاغیان بچهارده هزار رسیده بود هم در اینروزها فوج نهراری ساخلو هرات که ششصد نفر آنها از طایفه ترکی و اندری بودند و از طرف سردار محمد ایوب‌خان توسط محمد عثمان نام بآنها کاغذی رسیده بود که بزودی از ایران خواهم آمد د آنها مبنای بلوا و منقار در و سردار معظم الیه بودند در اوایل ماه مبارک رمضان وقایع جنگها و رویداد وقوعا سبقوتشر نهزار نهر در اواخر رو به ممالک متفرقه رآ میجوم بچهار باغ فیروز آباد و دو قریه شهروانع بود که شست خان بالی نشین نمودند در اول مهر شه تخت مخارج آنها را بدهند تا پست بزهره و امسال غله را بهره خلاف مرو در واگذارند در شمال هیکس برنج بزرگی دیگر که سمت جنوب غربی هرات واقع است و اهالی برج خاکستر مینامند و موافق قاورو عمله و نقبه نمی دهم که حضرت امام حسن علیه‌السلام بهرات تشریف آورده بودند این منبع را در مقام محتاج شهر خاک بر و سرم فرموده و بیان بسم علم است