{"book":"adl1214","page":233,"text":"بر ج ۱۷\nنیز سوم\nعین الوقایع\nصفحه ۲۲۴\n\nدر نقطه پل نگیان که واقع است بسمت شمالی شهر هرات سنگرهای عظیمی بنا نهادند و اطراف شهر تا ششصد قدم فاصل از دیوار و خندق\nصاف کردند و مسجد و ایوان مصلای معروف هرات را بنز در نقب و باروت و عمله جات زیاد ویران نمودند و آجر‌های آن را\nبشهر هرات آورده انبار آذوقه بزرگی برای غله ذخیره سپاه ساخته و سنگری محکم در خارج دروازه عراق کنار خندق تعبیه نمودند\nکه شش عراده توپ در آن قرار دادند و نیز در پائین آب خندق شهر زیر برج خاکستر سنگری از آجر مصلای مزبور ساخته شده\nکه یکباطری توپخانه در آن قرار داده اند و بگذادر تمام دروازه ها سنگر ها ساخته شد که چندین عراده توپ بر آنها نهاده اند\nاین مصلای هرات که بنصویب امناء انگلیس ویران شد اول پایه‌گاه صفیات مشرق زمین بود که زربان فکر و خیال پایه آن متنهی\nنمیشد و غرفات مسجد و ایوان مقصوره آن را با کاشی‌های آبی و سبز منقش کرده بودند بطوریکه اکنون هیچ استادی تدبیر فن او را\nندارد و هیچ معماری تصویر نقبش را نمیتواند و اصل بنیاد پنج مصلا بود هر کدام از جهدی بقرار تفصیل مصلای اول را ملکان غوری\nکه بسلاطین کرنیه مشهورند بنا نهاده اند مصلای دویم را امیر تیمور گورکانی ساخته بوده و مصلای سوم یادگار سلطان حسین میرزای\nبایقر است دو مصلای دیگر را شاهرخ و سلاطین از بک بنا نهاده و سلاطین آل صفویه با تمام رسانیده بودند و هر یک از\nآن مصلا با صحن و ایوان و گنبدی با دو مناره بسیار مرتفع تعبیه شده بود از ایک مصلاها از امیر تیمور بود ایوان و غرفاتش در\nعهد شاه سلطان حسین میرزای صفوی شکست یافته بود که آجر آنرا آورده چهار سوق و حوض معروف هرات را ساخته بودرد\nیکمنار آنهم در عهد امپراتور معظم ایران نادر شاه از زلزله خراب شده بود اما باقی بنا و بنیان مصلاها در کمال متانت بود که\nدر آن تاریخ خراب کردند فعلاً چیزی که باقی مانده نه مناره است که ستد راه آمد و شد آنها را نیز نموده اند\nسنه ۱۳۰۴ هجری (مطابق ۱۸۸۷ مسیحی) (افغانستان) سعدالدینخان وکیل الدوله که بحکومت هرات\nمنصوب شده بود در ۲۱ جمادی الثانیه هرات در دوکر طایفه غلجائی طوخی و ترکی و اندری تحت ریاست ملا عبدالکریم پسر ملا\nمشک عالم باطمینان نامه‌تایج محمدخان ژنرال سردار محمد ایوب‌خان که از ایران بدان اواحی فرستاده بود برضد امیر عبدالرحمن\nیاغی شدند و عیال و اطفال خود را از اوطانی محل سکنائی که داشتند میان طایفه وزیری و بربیج فرستادند از طرف امیر معظم الیه\nدو فوج پیاده نظام و سه فوج رساله و دوازده عراده توپ تحت ریاست غلامحیدرخان ژنرال مامور دفع آنها شد و نیز یکفوج\nپیاده نظام تحت ریاست کاینل صوفی با چهار بیرق خاصه دار و متعاقب آنها فوج درته جدید از کابل باشش عراده توپ\nبکمک اسکندرخان ساخلو آن نقاط که پدر غلامحیدرخان جنرال مزبور بود رفتند و عیسی‌خان حاکم ماروف نیز که با مداد میرفت در\nبین راه دوچار یاغیان شده شکست سختی خورد و شاه خان هوتکی که یکی رئیس گماشته غله یاغیان بود باستعداد کاملی بجمع آذر\nدر ماه رجب با اسکندرخان مصاف داد فتح قسمت یاغیان شد و نیز در همانروزها بجنرال غلامحیدرخان هم قشون امدادی\nزیاد از کابل رسید از سمت شمال بیاغیان حمله آورد و اینقدر کاری کرد که خود را بپدرش رسانید و او را از مهلکه نجات داد\nوقتی دو لشکر امارت بهم متفق شدند بهلول‌خان ترکی نیز با جمعی رعایا با آنها همدست شده در چند نقطه بطرف مجادله و محاربه پایان\nشدند و تعداد یاغیان بچهارده هزار رسیده بود هم در اینروزها فوج نهراری ساخلو هرات که ششصد نفر آنها از طایفه\nترکی و اندری بودند و از طرف سردار محمد ایوب‌خان توسط محمد عثمان نام بآنها کاغذی رسیده بود که بزودی از ایران\nخواهم آمد د آنها مبنای بلوا و منقار در و سردار معظم الیه بودند در اوایل ماه مبارک رمضان وقایع جنگها و رویداد وقوعا\n\nسبقوتشر نهزار نهر\nدر اواخر رو به ممالک\nمتفرقه رآ میجوم\nبچهار باغ فیروز آباد\nو دو قریه شهروانع بود\nکه شست خان بالی نشین\nنمودند در اول مهر\nشه تخت مخارج آنها را\nبدهند تا پست بزهره\nو امسال غله را بهره\nخلاف مرو در واگذارند\nدر شمال هیکس\nبرنج بزرگی دیگر که\nسمت جنوب غربی\nهرات واقع است\nو اهالی برج خاکستر\nمینامند و موافق\nقاورو عمله و نقبه\nنمی دهم که حضرت امام\nحسن علیه‌السلام بهرات\nتشریف آورده بودند\nاین منبع را در مقام\nمحتاج شهر خاک بر\nو سرم فرموده و بیان\nبسم علم است","chars":3645,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl1214/00233.jpg","first_page":1,"last_page":586,"title":"Kitāb-i baḥr al-favāʼid : kullīyāt-i Riyāz̤ī : fihrist-i davāzdah kitāb-i dīvān-i Riyāz̤ī, majmūʻah-ʼi kih ānhā mawsūm bi-kitāb-i mustaṭāb Baḥr al-favāʼid ast کتاب بحر الفوائد : کليات رياضى ؛ فهرست دوازده کتاب ديوان رياضى، مجموعۀ که آنها موسوم بکتاب مستطاب بحر الفوائد است","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl1214/233","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl1214/canvas/233","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl1214/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl1214_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}