Page 63

(۳۲) مهلب مرد متقی و نيك نفسی بود، بمردم ضرری نرساند و تا ۸۲ بمقام خود باقیماند، و البته کار بزرگی هم در خراسان شمالی انجام نداد ؛ حجاج یزید را عوض او مقرر ، و در ۸۰ مفضل را بجای یزید گماشت ولی هیچ کدام از گذشتگان خود در خراسان شمالی قدمی فراتر گذاشته نتوانستند. لهذا عبدالملك شخصاً قتیبه معروفترین سرداران عرب را بحکومت خراسان مفتوحه انتخاب و اعزام نمود . قتیبه همینکه در مرو رسید ایاس بن عبدالله را مامور حرب و عثمان بن سعید را مامور خراج و دفتر مقرر ، و خودش باستقامت جیحون حرکت کرد ، قتیبه از جیحون عبور و در علاقه چغانیان و شومان با حکمرانان بومی آنجا معاهده و مصالحة بر قرار نمود ، و از دیگر طرف بواسطه برادر خود صالح در ماوراء النهر تا فرغانه سوقیات کرد ، مشبیدار کار آزموده ار نصر بن سیار در علاقه های کاشان اوروشت و اخشیکت فتوحاتی و معاهداتی نمود ، و قتیبه شخصاً تا بلخ پیشرفت ، حکمدار محلی بلخ که عنوان اسپهبد داشت و مرد باران دیده و مجربی بود در اول بغرض معلوم کردن مقدار طاقت حریف جدید با او داخل جنگ شده و بعدها معاهده و مصالحه قتیبه را قبول کرد . نيزك باد غیسی: قتیبه پس ازین نامۀ بحکمران محلی باد غيس «نيزك » مرقوم و بواسطه سفیر خود سلیم نام اعزام کرد ، قتیبه درین نامه لهجه درشت بکار برده و گفته بود اگر اسراء عرب را که در دست داری رها نکنی بخداوند قسم است تازنده ام از جنگ تو دست نخواهم کشید تا ترا بچنگ آرم . نيزك بعد از مطالعه مکتوب قتیبه سفیر او را از طرز مخاطبه قتیبه تلویم کرد، و گفت با همچو منی اینطور سخن گفتن از احتیاط دور است ، سفیر آنقدر هوشیار بود که علی الفور با ملایمتی تمام گفت گر چه قتیبه طبعاً مرد شدید است ولی در مقابل سخنان نرم بی اندازه ملایمت اختیار میکند ،