Page 315

(۲۹۰) در فصل اول و در عصر ویدی در فصل دوم شرح یافت و در عصر اوستائی هم این موضوع كما لحقیقت دارد و رودخانه های کشور ما مخصوصاً آمو دریا و هیر مند درین زمینه امتیاز بیشتری دارند . ملتفت باید بود که در فصل اوستائی تا اینجا ئی که رسیده ایم ا گر واضح و مستقیم موضوع رودخانه ها در میان نیامده بصورت غیر مستقیم چه در باب تعین «آریانا ویجه» و چه در ضمن تشریح ١٦ قطعه زمین خوب اوستائی از بعض های آنها سخن گفته شده است مانند رود خانه «وانگوهی دیتیا» یا محض «دیتیا» و «داراگا» وغیره که معمولاً اولی را عبارت از آمو دریا و دومی را عبارت از سر دریا میدانند . بعض مدققین مثل «گایگر» دو رود خانه دیگر اوستا را عبارت از سر دریا و امو دریا میدانند که عبارت از «رانگه Rangha» و «اردویسورا Ardvisura است و چون نام « انا هيتا » ربة النوع آب وحاصل خیزی که قدیم ترین ربة النوع اوستائی است و همه پادشاهان اوستائی بنام او قربانی ها تقدیم کرده اند همیشه به کلمه «اردویسورا» پیوست و متصل است مدققین او را ربة النوع «دریای آمو» تشخیص کرده اند بهر حال هر نام اوستائی را که بر سر رود آمو بگذاریم فرق نمیکند بلکه اهمیتش بیشتر میگردد و معلوم میشود که این رودخانه در سر نوشت تهذیب اوستائی رول خیلی مهمی بازی کرده . همین قسم سر دریا در منتهای الیه شمال شرقی خاك اوستائی در اوستا معروف است و نام هائی دارد که بالا بدان اشاره شد علاوه بر رود خانه های فوق الذکر که بصورت متفرق در هر جاذکر شده و علاوه بر نام های رودخانه هائی که با اسم بعضی های آنها برخی از اراضی ١٦گانه اوستا معروف شده است در زمیادیشت از فقره ٦٦ تا ٦٩ عده ئی از رودخانه های جنوب غربی آریانا که از کهستانات مرکزی و از دامنه های غربی و جنوبی کوه بابا سر چشمه میگیرند و عموماً خط سیر آنها بطرف هامون سیستان است ذکری بمیان آمده.