{"book":"adl1182","page":315,"text":"(۲۹۰)\nدر فصل اول و در عصر ویدی در فصل دوم شرح یافت و در عصر اوستائی هم این\nموضوع كما لحقیقت دارد و رودخانه های کشور ما مخصوصاً آمو دریا و هیر مند\nدرین زمینه امتیاز بیشتری دارند . ملتفت باید بود که در فصل اوستائی تا اینجا ئی\nکه رسیده ایم ا گر واضح و مستقیم موضوع رودخانه ها در میان نیامده بصورت\nغیر مستقیم چه در باب تعین «آریانا ویجه» و چه در ضمن تشریح ١٦ قطعه\nزمین خوب اوستائی از بعض های آنها سخن گفته شده است مانند رود خانه\n«وانگوهی دیتیا» یا محض «دیتیا» و «داراگا» وغیره که معمولاً اولی را عبارت\nاز آمو دریا و دومی را عبارت از سر دریا میدانند . بعض مدققین مثل «گایگر»\nدو رود خانه دیگر اوستا را عبارت از سر دریا و امو دریا میدانند که عبارت از\n«رانگه Rangha» و «اردویسورا Ardvisura است و چون نام « انا هيتا »\nربة النوع آب وحاصل خیزی که قدیم ترین ربة النوع اوستائی است و همه\nپادشاهان اوستائی بنام او قربانی ها تقدیم کرده اند همیشه به کلمه «اردویسورا»\nپیوست و متصل است مدققین او را ربة النوع «دریای آمو» تشخیص کرده اند\nبهر حال هر نام اوستائی را که بر سر رود آمو بگذاریم فرق نمیکند بلکه اهمیتش\nبیشتر میگردد و معلوم میشود که این رودخانه در سر نوشت تهذیب اوستائی\nرول خیلی مهمی بازی کرده . همین قسم سر دریا در منتهای الیه شمال شرقی خاك\nاوستائی در اوستا معروف است و نام هائی دارد که بالا بدان اشاره شد\nعلاوه بر رود خانه های فوق الذکر که بصورت متفرق در هر جاذکر شده\nو علاوه بر نام های رودخانه هائی که با اسم بعضی های آنها برخی از اراضی ١٦گانه\nاوستا معروف شده است در زمیادیشت از فقره ٦٦ تا ٦٩ عده ئی از رودخانه های\nجنوب غربی آریانا که از کهستانات مرکزی و از دامنه های غربی و جنوبی\nکوه بابا سر چشمه میگیرند و عموماً خط سیر آنها بطرف هامون سیستان است\nذکری بمیان آمده.","chars":1556,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl1182/00315.jpg","first_page":1,"last_page":527,"title":"Tārīkh-i Afghānistān تاريخ افغانستان","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl1182/315","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl1182/canvas/315","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl1182/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl1182_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}