Page 103

(۷۸) يكحصهٔ زياد و قديم سرودها كه بيشترش در شمال هند و كش سروده شده بود بكلی از بين رفته و امروز جزء مجهولات است، به اين ترتيب علت اين امر واضح ميشود كه چرا نام بلخ و باختر در سرودهای ریگ وید كه از حيث زمان به عصر مهاجرت و از حيث مكان به جنوب هندو كش و پنجاب نسبت ميشود تذكار نيافته چنانچه همين جهات را مدققين غربی و هندی مد نظر گرفته «هلیبرانت» «برون هوفر» و «شاندرا داس» میگويند كه مبدأ اولی «ودا» مخصوصاً هند و پنجاب نیست بلكه افق جغرافيايی آن اراضی كابل زمين را در بر ميگيرد و تا ارا كوزی و بكتريان هم انبساط داشته (۱) فراموش نباید كرد كه اگر «ریگ وید» از بلخ و باختر اسم نبرده اترو ید (Atharva veda) كه كتاب دیگری از جملهٔ چهار كتاب سرود و بدی است اینجا را بنام «بلهیكا Balhika» ذكر كرده و اين نام در «مها باراته» و ادبيات سانسكريت كلاسيك ذكر شده و قبایل متعدد و معروف آریائی که از باختر به ماورای «سندهو» و پنجاب مهاجرت كرده اند بنام «بهليكه Bahlika» شهرت زیاد داشتند چنانچه جزئيات به تفصيل در مبحث قبايل ذكر شده است. اصل ريشهٔ اين كلمه «بهلی» يا «باهلی Bahli» است كه اگر (ح) آن به (خ) و (ل) آن به (د) تبدیل شود از ان «بخدی» یا «باخدی» ساخته ميشود و اين نامی است كه اوستا به شهر كهن و زيبای بلخ داده است. به اين ترتيب می بینیم كه «اتروید» و «مها باراته» و سائر مآخذ سانسکریت مهد قديم و خانه باستانی و اصلی كتلهٔ آریا را فراموش نکرده و ريشی ها اگر در اثر مهاجرت از مرکز آریائی خود دور هم شده اند باز هم از ماورای جبال و رودخانه های خروشان هميشه به آن نقطهٔ اساسی و مهد تربيه و ثقافت و نظام (۱) صفحهٔ ۸۷ كتاب هند تا ۳۰۰ سال ق م تأليف «واله دوپوسن» صفحهٔ ١٨٤ ريگ وید يك كلچر تاليف «شاندرا داس» نظریهٔ ما مبنی بر اینکه سرودهای گمشده و مجهول در بغدی سروده شده اند در صفحات گذشته شرح یافته.